Cà phê tẩm hương liệu thường thơm nồng ngay khi mở túi, mùi đứng một nốt ngọt như vani, bơ, sô cô la hay kẹo, giữ gần như nguyên sau nhiều tuần, nhưng ly pha ra lại thiếu hậu và tay cầm bột còn ám mùi rất lâu. Cà phê rang thật thơm nhiều tầng, mùi đổi dần khi bạn ngửi, và nhạt đi theo thời gian chứ không đứng yên.
Hương liệu được thêm vì nó che được hạt kém, hạt cũ hoặc phần độn, và làm khách tin rằng bột thơm là bột ngon. Có loại cà phê hương vị được bán công khai, ghi rõ trên nhãn, đó là chuyện khác. Bài này chỉ nói kiểu hương không được ghi, cách nhận ra bằng mũi ở bếp và vì sao chỉ dựa vào mũi thì rất dễ bị lừa.
Mùi rang thật sinh ra từ đâu và vì sao nó không đứng yên
Hạt cà phê nhân xanh gần như không thơm, chỉ có mùi cỏ, mùi đậu sống. Mùi cà phê mà bạn quen sinh ra trong lò rang, khi đường, đạm và axit trong hạt phản ứng dưới nhiệt độ cao, tạo thành rất nhiều hợp chất thơm khác nhau. Có chất cho mùi bánh nướng, có chất cho mùi khói, mùi hạt rang, mùi caramen, mùi đất, có chất cho chút mùi trái cây hay hoa.
Vì có nhiều chất với tốc độ bay hơi khác nhau, mùi cà phê thật thay đổi khi bạn ngửi. Lúc mở túi, các chất nhẹ bay lên trước, cho mùi tươi, sắc. Chế nước nóng, mùi chuyển sang ấm, tròn hơn. Khi ly nguội, một số mùi biến mất, một số mùi đắng, chua lộ ra. Cùng một túi, ngửi lúc khô, lúc ướt và lúc nguội là ba trải nghiệm khác nhau.
Những chất thơm đó cũng mất dần sau khi rang và nhất là sau khi xay. Bột để hở vài ngày đã nhạt hẳn, để vài tuần chỉ còn mùi cũ. Đó là quy luật mà cà phê thật không tránh được, và cũng là lý do mùi thơm không đổi qua nhiều tháng lại là một dấu hiệu nên chú ý.
Mùi tẩm hương có những nét gì
Một nốt ngọt đứng yên. Hương liệu thường được pha để nổi bật một mùi chủ đạo: vani, bơ, sữa, sô cô la, hạt dẻ, kẹo. Ngửi lúc khô, lúc ướt, lúc nguội mùi vẫn gần như một kiểu, không chuyển tầng.
Thơm mạnh khi khô, ly lại nhạt. Mở túi thơm nức, nhưng ly pha ra uống thấy vị mỏng, thiếu hậu, đôi khi mùi trong ly lệch hẳn với mùi trong túi. Đó là vì phần lớn mùi nằm ở lớp tẩm ngoài, không đến từ hạt.
Bám dai trên tay và đồ đựng. Bóp một nhúm bột rồi rửa tay bằng nước, mùi ngọt vẫn còn lâu. Hũ nhựa đựng bột tẩm hương rửa nhiều lần vẫn ám mùi. Mùi cà phê thật bám tay nhưng nhạt nhanh hơn.
Gắt khi ngửi gần. Hương liệu đậm ngửi gần gây gắt mũi, hơi nhức đầu với người nhạy cảm. Vì vậy luôn ngửi bằng cách phẩy tay từ xa.
Không nhạt theo thời gian. Túi mở nhiều tuần mà mùi gần như không giảm là điều cà phê không tẩm khó làm được.
Phép ngửi ba lần ở bếp
Phép thử này dựa vào mũi nên cần làm lúc mũi còn tỉnh, không ngay sau khi nấu nướng hay xịt nước hoa. Chuẩn bị hai hũ thuỷ tinh nhỏ có nắp, phin, nước sôi, hai ly sứ trắng và túi bột đối chứng chưa tẩm.
- Ngửi khô. Cho hai muỗng bột mỗi loại vào hai hũ, đậy nắp chừng mười phút cho mùi tụ lại. Mở nắp, giữ hũ cách mặt một gang tay, phẩy tay cho mùi bay tới. Ghi lại mùi đầu tiên của mỗi hũ, rồi nghỉ một phút, ngửi lại.
- Ngửi ướt. Ủ hai phin cùng lượng bột với chút nước sôi. Phẩy tay trên miệng phin: cà phê thật thường đổi mùi rõ khi gặp nước nóng; bột tẩm thì mùi ngọt bốc mạnh, vẫn đúng nốt cũ.
- Ngửi và nếm khi nguội. Để hai ly nguội hẳn, phẩy tay ngửi, rồi nếm một ngụm nhỏ. So mùi trong miệng với mùi lúc mở túi: lệch nhau nhiều là dấu hiệu lớp hương nằm ngoài hạt.
- Thử độ bám. Bóp một nhúm bột mỗi loại ở hai bàn tay, rửa bằng nước lã không xà phòng, chờ vài phút rồi ngửi tay.
- Ghi lại sau vài ngày. Đậy kín hai hũ, ngửi lại sau ba bốn ngày, sau một tuần. Mùi bột thật giảm dần, mùi bột tẩm gần như giữ nguyên.
Không nên nếm bột khô hay ngửi sát miệng túi để thử cho chắc; chỉ cần đối chiếu những gì đã ghi ở các lần ngửi là đủ thông tin.
Giới hạn: mũi bạn nói được gì
Mũi là công cụ tốt để thấy cái lạ, nhưng rất dễ bị dẫn dắt bởi kỳ vọng và quảng cáo.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Càng thơm càng nguyên chất | Sai | Hương liệu tạo mùi mạnh hơn cà phê thật; bột thật để lâu lại nhạt |
| Thơm mùi sô cô la, hạt dẻ là có tẩm | Không đủ | Một số giống và kiểu rang tự nhiên có mùi sô cô la, hạt rang |
| Mùi không đổi sau nhiều tuần | Gợi ý khá rõ | Chất thơm tự nhiên bay hơi nhanh sau khi xay |
| Mùi trong túi và mùi trong ly lệch nhau | Gợi ý | Lớp hương bám ngoài hạt bay lên mạnh khi khô, còn vị trong ly đến từ hạt |
| Biết đó là hương liệu gì, có được phép không | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần phân tích thành phần mùi bằng thiết bị chuyên môn |
Hương liệu dùng cho thực phẩm có loại được phép theo quy định hiện hành, miễn là dùng đúng và ghi trên nhãn. Ở bếp, bạn không thể biết hương trong túi là loại nào, chỉ biết túi bột có tẩm hay không với mức tin tương đối.
Ngửi hạt trước khi xay: lớp hương nằm ở đâu
Nếu người bán có hạt rang nguyên, hãy xin một nắm cho vào lòng bàn tay, khum tay lại vài giây rồi mở ra, đưa cách mặt khoảng một gang tay và phẩy nhẹ. Hạt rang mộc mới rang có mùi khói, mùi hạt rang khá dịu khi còn nguyên hạt, vì phần lớn chất thơm còn bị giữ bên trong. Hạt tẩm hương thì ngược lại: mùi ngọt bốc lên ngay từ vỏ hạt, mạnh hơn hẳn so với mức một hạt nguyên có thể toả ra.
Sau đó nhìn lòng bàn tay. Hạt tẩm hương dạng lỏng hay dạng dầu thường để lại một lớp bóng mỏng và mùi bám trên da; hạt mộc rang vừa gần như không để lại gì, hạt mộc rang rất đậm để lại chút dầu thơm mùi khói. Bẻ đôi một hạt, ngửi phần ruột: hạt mộc có mùi ở ruột tương đương hoặc đậm hơn ở vỏ, hạt tẩm thì vỏ thơm hơn ruột rõ rệt.
Phép ngửi hạt có ưu điểm là không bị độ xay chi phối, và hạt nguyên giữ mùi lâu hơn bột nên so sánh dễ hơn. Nó cũng giúp bạn quyết định trước khi trả tiền, thay vì đem bột về rồi mới nghi.
Những mùi tự nhiên dễ bị nghi oan
Không phải mùi trái cây hay mùi kẹo nào trong cà phê cũng là hương liệu. Arabica trồng ở vùng cao, rang nhạt có thể thơm mùi hoa, mùi cam quýt, mùi trái cây chín khá rõ. Cà phê chế biến theo cách để lại một phần thịt quả hoặc cho lên men có kiểm soát trước khi phơi thường mang mùi trái cây chín, mùi rượu vang nhẹ, mùi mật. Những mùi đó đến từ hạt, và chúng vẫn thay đổi khi bạn ngửi khô, ngửi ướt, ngửi lúc nguội.
Cà phê rang đậm tự nhiên có mùi sô cô la đắng, mùi hạt rang, mùi caramen cháy. Người mới làm quen dễ nghĩ đó là hương sô cô la tẩm thêm. Điểm khác là mùi sô cô la của hạt rang đi cùng vị đắng và khói, còn mùi sô cô la tẩm thường ngọt, béo, giống kẹo.
Vì vậy, đừng dựa vào tên mùi để kết luận. Hãy dựa vào cách mùi hành xử: có nhiều tầng hay một nốt, có đổi khi gặp nước nóng hay không, có nhạt dần theo ngày hay đứng yên, có bám tay lâu bất thường hay không. Bốn câu hỏi đó áp dụng được cho mọi loại hạt.
Tẩm hương để che điều gì
Hương liệu tự nó không phải chất độn, nhưng nó hay đi cùng những thứ cần được che. Hạt kém chất lượng, hạt lép, hạt hư, hạt để quá lâu đã mất mùi; bột có pha đậu, bắp hay vỏ cũng nhạt mùi cà phê. Thêm một lớp hương là cách nhanh nhất để những túi bột đó thơm như hàng tốt khi khách mở ra ngửi.
Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu tẩm hương mà túi không ghi, bạn nên làm thêm các phép thử khác: rắc bột lên nước lạnh, soi bột trên đĩa trắng, xem độ nở trong phin và bã sau pha. Nếu những bước đó đều ổn, có thể bạn đang cầm một túi cà phê thật được tẩm thêm hương cho hợp khẩu vị một nhóm khách; nếu chúng cũng lệch, hương có thể đang che phần khác.
Cà phê hương vị ghi rõ trên bao bì là một lựa chọn của người thích, không có gì phải nghi. Câu hỏi chỉ đặt ra khi túi ghi "nguyên chất" mà mùi lại mang đầy đủ dấu hiệu tẩm.
Đọc nhãn và xử lý khi nghi ngờ
Theo quy định hiện hành, hương liệu thêm vào thực phẩm phải có trong danh sách thành phần, có thể ghi "hương tổng hợp", "hương giống tự nhiên", "hương tự nhiên" kèm tên mùi. Một túi chỉ ghi "cà phê" trong thành phần thì người bán cam kết không thêm hương. Chữ "thơm lâu", "thơm nồng", "hương vị đặc biệt" trên bao bì không phải thành phần, chỉ là lời quảng cáo.
Hàng xay bán lẻ không bao bì thì hỏi người bán: rang với gì, có thêm hương không. Một người bán tốt sẽ nói thẳng và cho bạn ngửi hạt trước khi xay; hạt có tẩm hương ngửi cũng thấy mùi ngọt rõ trên vỏ hạt.
Khi nghi ngờ, buộc kín phần bột còn lại, ghi ngày mua, nơi mua, những gì bạn ngửi được ở từng lần, rồi phản ánh với người bán. Người dễ dị ứng, đau đầu khi gặp mùi nồng nên ngừng dùng túi đó; nếu có biểu hiện khó chịu kéo dài thì gặp bác sĩ. Muốn có câu trả lời chắc thì gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận và nói rõ muốn kiểm hương liệu.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê thơm quá có phải là cà phê tẩm hương không?
Không nhất thiết. Cà phê mới rang, mới xay rất thơm. Điều nên để ý là mùi đứng một nốt ngọt như vani, bơ, kẹo, không đổi khi chế nước và giữ nguyên sau nhiều tuần mở túi.
Hương liệu trong cà phê có độc không?
Hương liệu được phép dùng cho thực phẩm, dùng đúng liều theo quy định hiện hành và ghi trên nhãn thì không bị coi là độc. Vấn đề là hương không được ghi thì bạn không biết đó là loại nào và dùng bao nhiêu.
Vì sao ly pha ra nhạt dù túi bột rất thơm?
Khi hương được tẩm ngoài hạt, mùi bốc mạnh lúc bột còn khô, còn vị trong ly đến từ chính hạt. Hạt kém hoặc có độn thì ly vẫn mỏng vị, thiếu hậu dù túi thơm nức.
Rửa tay vẫn còn mùi cà phê có phải dấu hiệu tẩm hương?
Là một dấu hiệu nên ghi lại. Mùi cà phê thật cũng bám tay nhưng nhạt nhanh sau khi rửa. Mùi ngọt bám dai trên tay và hũ đựng thường gặp ở bột có tẩm hương.
Cà phê hương vị bán ngoài siêu thị có phải hàng pha không?
Nếu nhãn ghi rõ có hương liệu và tên mùi, đó là sản phẩm bán đúng tên, người mua biết mình mua gì. Chỉ đáng nói khi túi ghi nguyên chất mà lại có dấu hiệu tẩm.
Có cách nào ở nhà biết chắc cà phê có hương liệu?
Không có cách chắc chắn. Phép ngửi ba lần và theo dõi mùi qua nhiều ngày cho mức tin tương đối. Muốn biết chắc và biết là hương gì thì phải gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm.