Cà phê rang bơ, rang đường không phải là cà phê độn, nhưng cũng không còn là cà phê rang mộc: hạt được phủ thêm một lớp bơ, đường hay chất béo khi rang, nên bột bóng, bết tay, ly đen sánh, ngọt hậu và có mùi bơ nướng. Bột rang mộc thì khô hơn, tơi hơn, ly nâu trong và có vị chua đắng của hạt.
Kiểu rang này có lý do: nó làm vị đắng gắt dịu đi, làm ly trông đậm và hợp khẩu vị pha với sữa đặc. Nhưng lớp tẩm cũng che được hạt kém và tăng khối lượng bằng đường. Bài này giúp bạn nhận ra một túi bột có tẩm hay không, tách nó khỏi chuyện độn hạt khác, và biết nhãn phải ghi gì để bạn được chọn đúng thứ mình muốn.
Rang mộc và rang tẩm khác nhau ở đâu
Rang mộc là chỉ rang hạt cà phê, không thêm gì. Màu, mùi, vị của ly cà phê đến hoàn toàn từ hạt và cách rang: rang nhạt giữ nhiều chua và mùi trái cây, rang đậm thêm đắng, mùi khói, mùi sô cô la. Bề mặt hạt rang mộc vừa thì khô, chỉ khi rang rất đậm dầu trong hạt mới bị đẩy ra làm hạt bóng nhẹ.
Rang tẩm là trong lúc rang, thường ở giai đoạn cuối, người rang cho thêm bơ hoặc dầu, đường, có khi thêm nước mắm, muối, rượu, vani tuỳ công thức. Đường gặp nhiệt chảy ra, cháy thành lớp caramen bám quanh hạt; bơ và dầu phủ bóng mặt hạt. Khi nguội, hạt có lớp áo bóng, sẫm, đôi khi dính vào nhau thành cụm.
Khi xay, lớp áo đó đi vào bột. Đường thắng tan nhanh trong nước nên làm ly đen hơn, sánh hơn; chất béo làm ly ngậy và giữ mùi bơ. Vì vậy cùng một loại hạt, cùng độ rang, ly cà phê rang tẩm sẽ đậm màu và đặc hơn hẳn ly rang mộc. Màu và độ sánh đó không phải độ đậm của cà phê, mà là của đường và bơ.
Nhận ra bột rang tẩm bằng mắt và tay
Bột bóng, sẫm đều. Dàn bột trên đĩa sứ trắng, soi ra ánh sáng cửa sổ thấy hạt bột bóng loáng, màu nâu đen gần như đều nhau. Bột rang mộc vừa có màu nâu, lốm đốm sáng tối, mặt hạt bột mờ.
Bết tay, dính thìa. Bóp một nhúm bột thấy dính ngón, bột kết thành viên nhỏ, thìa xúc bột có lớp bám mỏng. Bột mộc tơi, buông tay là bung.
Túi bị loang dầu. Túi giấy đựng bột rang bơ thường có vết loang dầu ở mặt trong hoặc thấm ra ngoài sau vài ngày. Bột mộc rang vừa ít khi làm túi loang.
Mùi bơ nướng, mùi kẹo. Mở túi thấy mùi bơ nướng, caramen, có khi lẫn mùi vani hoặc mùi hơi mặn. Mùi này đặc trưng cho lớp tẩm, khác mùi khói đắng của cà phê rang đậm.
Ly đen sánh, ngọt hậu. Nước pha ra đen, soi ra cửa sổ ít thấy ánh nâu đỏ, nghiêng ly thấy nước bám thành ly. Uống không đường vẫn thấy hậu ngọt cháy, vị chua gần như mất.
Thử ở bếp để biết túi bột tẩm nhiều hay ít
Bạn cần ly thuỷ tinh, nước lọc nguội, khăn giấy trắng, phin và nếu có, một túi bột rang mộc cùng giống để so.
- Đặt một muỗng bột lên giữa tờ khăn giấy trắng gấp đôi, gói lại, ấn nhẹ bằng lòng bàn tay rồi để yên khoảng nửa giờ. Mở ra xem quầng dầu loang trên giấy: bột rang bơ, rang dầu để lại quầng bóng rộng, bột mộc để lại vết mờ nhỏ.
- Rắc một muỗng bột lên ly nước nguội, không khuấy. Bột tẩm đường cho những vệt màu nâu đen loang xuống rất nhanh từ mặt nước, như mực nhỏ vào nước, vì đường thắng tan ngay. Bột mộc ra màu chậm, nước ngả vàng nâu từ từ.
- Sau vài phút, nhúng đầu ngón tay sạch vào nước gần mặt ly rồi chạm lên lưỡi: nước có lớp tẩm đường thường ngòn ngọt, nước của bột mộc nhạt hoặc hơi đắng.
- Pha hai phin cùng lượng, so màu ly, độ sánh và vị khi đã nguội. Ghi lại.
Kết quả cho bạn biết túi bột có tẩm và tẩm nặng hay nhẹ. Nó không nói được túi đó có lẫn đậu, bắp hay không; với câu hỏi đó cần thêm các bước soi bột trên đĩa trắng và xem bã sau pha.
Giới hạn: đọc đúng các dấu hiệu
Rang tẩm làm hầu hết các phép thử phổ biến bị lệch theo cùng một hướng, nên cần tỉnh táo.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Nước lạnh loang màu nhanh là bị độn | Không đủ | Đường thắng của lớp tẩm tan nhanh, cả với bột chỉ có cà phê |
| Bột bết tay là có đậu, bắp | Không đủ | Bơ, dầu và đường cũng làm bột bết; cần soi hạt trên đĩa trắng |
| Khăn giấy loang dầu rộng | Nói được có tẩm chất béo | Dầu cà phê tự nhiên chỉ để lại vết nhỏ với bột rang vừa |
| Ly ngọt hậu khi không cho đường | Nói được có tẩm đường | Cà phê mộc không có vị ngọt rõ |
| Ly đen sánh là cà phê ngon, đậm | Sai | Độ đen và sánh chủ yếu từ lớp tẩm, không từ hạt |
| Biết tỷ lệ đường, bơ, có chất gì khác | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần phân tích thành phần |
Điều quan trọng là đừng kết luận "cà phê giả" chỉ vì túi bột có tẩm. Nhiều người rang tẩm làm đúng công thức, ghi đúng trên bao bì; chỉ khi túi ghi mộc, ghi nguyên chất mà lại có dấu hiệu tẩm thì mới là chuyện ghi sai.
Mỗi thứ tẩm để lại dấu riêng
Bơ động vật. Mùi bơ nướng, béo ngậy, ly có lớp váng mỡ nhỏ lấm tấm trên mặt khi còn nóng. Bột để lâu có thể ra mùi bơ ôi, chua khó chịu.
Dầu thực vật hoặc chất béo khác. Bột bóng nhưng mùi béo không rõ là bơ, có khi hơi giống mùi dầu ăn. Khăn giấy loang dầu rộng. Đây là kiểu khó nhận bằng mũi nhất, phải dựa vào khăn giấy.
Đường. Hạt có lớp áo bóng cứng như kẹo, đôi khi dính vào nhau thành cụm; rắc vào nước nguội thấy màu nâu đen tuôn xuống nhanh và nước có vị ngọt nhẹ. Đường rang cháy kỹ cho mùi khét ngọt và vị đắng riêng.
Muối hoặc nước mắm. Một số công thức thêm chút muối hay nước mắm để dịu vị đắng. Nước nguội ngâm bột có vị hơi mặn, mùi thoảng khác lạ khi chế nước sôi. Nếu bạn phải ăn nhạt theo chỉ định, đây là chi tiết đáng biết.
Rượu, vani và hương liệu. Mùi thơm ngọt nồng hơn mức bơ đường bình thường, thường đứng một nốt, bám tay lâu. Khi gặp những dấu hiệu này, đọc kỹ thành phần và hỏi người bán.
Bột rang tẩm hỏng nhanh hơn: cất và nhận ra lúc đã ôi
Lớp bơ và dầu phủ ngoài hạt tiếp xúc trực tiếp với không khí, nên nó bị ôi nhanh hơn dầu tự nhiên nằm trong hạt. Bột rang bơ để hở miệng túi, để gần bếp nóng, qua vài tuần có thể ra mùi dầu cũ, mùi sáp, vị chua khé khó chịu khi pha. Lớp đường thì hút ẩm, làm bột vón thành cục cứng, có khi mốc trắng ở những chỗ ẩm.
Cách cất: chia bột thành phần nhỏ dùng trong một hai tuần, đựng trong hũ thuỷ tinh kín, để nơi khô, tối, mát, xa bếp nấu và cửa sổ nắng. Phần còn lại giữ trong túi kín, ép bớt không khí. Đừng đổ bột mới chồng lên bột cũ trong cùng một hũ; phần cũ ở đáy sẽ ôi trước và làm hỏng mùi cả hũ.
Mở hũ thấy mùi dầu ôi, mùi sáp, thấy đốm mốc hoặc cục bột cứng có màu khác thì bỏ phần đó, không cố pha. Ôi dầu không phải dấu hiệu bị độn, nhưng ly cà phê từ bột ôi vừa khó uống vừa không nên dùng. Nếu đã uống mà thấy khó chịu kéo dài thì gặp bác sĩ, mang theo mẫu bột.
Vì sao đường trong lớp tẩm làm bạn trả tiền cho thứ không phải cà phê
Đường và bơ được tính vào khối lượng túi bột. Một túi tẩm nặng, nghĩa là trong mỗi ký bột có một phần là đường và chất béo, rẻ hơn hạt cà phê nhiều. Người mua không thấy điều đó vì lớp tẩm đã hoà vào màu nâu đen của bột.
Đường cháy kỹ còn làm ly cà phê đắng khét theo kiểu riêng, át đi vị của hạt. Hạt kém, hạt lép, hạt có mùi lạ được tẩm kỹ thì ly vẫn đen, sánh, ngọt hậu như mọi túi khác. Đây là lý do một số người rang chọn tẩm: không phải để gian, mà để hạt không đều chất lượng vẫn cho ly giống nhau. Bạn chỉ cần biết điều đó để chọn.
Với người cần hạn chế đường hay chất béo theo lời khuyên của bác sĩ, một ly cà phê đen không đường từ bột tẩm nặng vẫn mang theo một phần đường và bơ. Chọn bột rang mộc, ghi rõ trên nhãn, là cách chủ động hơn là đoán.
Đọc nhãn, chọn nguồn và khi đã mua nhầm
Theo quy định hiện hành về ghi nhãn, mọi thứ cho vào khi rang như bơ, dầu, đường, muối, hương liệu đều phải có trong danh sách thành phần. Một túi ghi thành phần chỉ có cà phê, hoặc ghi chữ "rang mộc", là đang cam kết không tẩm. Chữ "nguyên chất" nhiều nơi dùng theo nghĩa không độn hạt khác, nhưng vẫn có tẩm; cho nên hãy đọc dòng thành phần, đừng dừng ở chữ in to.
Nếu bạn muốn rang mộc, hãy hỏi người bán ngay từ đầu và xin xem hạt: hạt rang mộc mặt khô hoặc bóng nhẹ, rời nhau; hạt tẩm bóng loáng, đôi khi dính cụm và có mùi bơ, kẹo. Mua lượng nhỏ trước, thử bằng khăn giấy và nước lạnh, rồi mới mua nhiều.
Lỡ mua túi ghi mộc mà có dấu hiệu tẩm, buộc kín phần còn lại, chụp ảnh khăn giấy và ly nước cạnh mẫu đối chứng, ghi ngày, nơi mua, rồi phản ánh với người bán bằng thông tin đó. Tẩm bơ đường không làm ly cà phê độc hại, nên việc chính là đổi đúng hàng và chọn lại nguồn; nếu cần chắc về thành phần, gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê rang bơ có phải cà phê giả không?
Không. Đó là một kiểu rang có thêm bơ, đường hoặc chất béo, bán đúng tên thì không có gì sai. Chỉ là chuyện ghi sai khi túi ghi rang mộc hoặc chỉ có cà phê trong thành phần mà lại có lớp tẩm.
Vì sao bột cà phê của mình lại bết và dính thìa?
Thường do lớp bơ, dầu hoặc đường tẩm khi rang. Bột rang mộc rang vừa tơi và khô. Ngoài ra bột hút ẩm do cất hở miệng túi cũng có thể vón cục và bết.
Ly cà phê đen sánh có phải vì cà phê đậm không?
Thường là không. Độ đen và sánh chủ yếu đến từ đường thắng và chất béo trong lớp tẩm. Cà phê mộc pha phin cho ly nâu đậm, soi ra cửa sổ thấy ánh nâu đỏ, nghiêng ly nước chảy lại nhanh.
Cà phê rang mộc có nhạt và chua hơn không?
Có thể thấy như vậy nếu bạn quen bột tẩm. Rang mộc giữ vị chua và đắng của hạt, không có ngọt hậu. Robusta rang mộc đậm vẫn rất đắng, Arabica rang mộc thì chua thanh rõ hơn.
Làm sao biết túi bột tẩm nhiều hay ít ở nhà?
Gói một muỗng bột trong khăn giấy trắng, ấn nhẹ, chờ nửa giờ xem quầng dầu, rồi rắc bột lên nước nguội xem màu loang nhanh hay chậm. Hai bước này cho biết mức tẩm chất béo và đường tương đối.
Người cần ăn ít đường có nên uống cà phê rang đường?
Nên hỏi ý kiến bác sĩ về chế độ ăn của mình. Về phía người mua, cần biết bột tẩm đường mang theo một phần đường dù ly không cho thêm, nên chọn bột rang mộc ghi rõ trên nhãn sẽ chủ động hơn.