Hoa cúc khô phơi sấy bình thường có màu vàng ngà hoặc vàng hơi xỉn, cánh khô giòn, mùi thơm hăng dịu đặc trưng của cúc; hoa xông lưu huỳnh thường vàng tươi đều bất thường, cánh mềm dai, ngửi gần có mùi hắc chua và nước ngâm có vị chua gắt. Ngửi bằng cách phẩy tay và ngâm thử trong nước ấm là hai phép thử an toàn, làm được ngay ở bếp.
Xông lưu huỳnh là cách giữ cho hoa, dược liệu khô có màu đẹp và khỏi mốc mọt. Cách này dễ làm, lượng hơi lưu huỳnh để lại trong hoa có thể nhiều hay ít tuỳ người làm, và người mua thì thích hoa vàng tươi. Phép thử ở nhà phát hiện được mẻ xông nặng, mùi rõ; mẻ xông nhẹ, đã để bay hơi bớt thì mũi không còn bắt được, lúc đó chỉ phòng kiểm nghiệm đo được dư lượng.
Hoa cúc khô tự nhiên có màu và mùi như thế nào
Hoa cúc dùng pha trà thường là cúc nhỏ, bông nhỏ cỡ đầu ngón tay, hoặc nụ cúc. Khi phơi nắng hay sấy nhẹ, sắc tố vàng trong cánh hoa bị ánh sáng và nhiệt làm phai bớt, hoa chuyển sang vàng ngà, vàng nhạt, phần đế hơi nâu xanh. Không có hai bông nào cùng một màu tuyệt đối. Hoa khô để lâu thì ngả màu sậm hơn, nâu dần ở mép cánh.
Mùi hoa cúc khô tự nhiên là mùi hăng thơm, hơi đắng, giống mùi lá cúc vò trong tay, dịu chứ không gắt. Bóp một bông khô sẽ thấy cánh giòn, vụn ra, đế hoa chắc. Ngâm nước nóng, nước có màu vàng nhạt trong, vị hơi đắng nhẹ rồi ngọt hậu, không chua.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: hoa sấy bằng máy ở nhiệt độ thấp có thể giữ màu đẹp hơn phơi nắng, nên hoa vàng sáng chưa hẳn là xông. Dấu hiệu quyết định nằm ở mùi và ở vị của nước ngâm, không chỉ ở màu.
Hoa cúc xông lưu huỳnh và các kiểu làm đẹp khác
Xông lưu huỳnh để giữ màu, chống mốc. Hơi lưu huỳnh tẩy màu tối, làm hoa vàng tươi và hạn chế nấm mốc, côn trùng. Dấu hiệu: màu vàng sáng đều, cánh mềm hơn bình thường, mùi hắc chua khi ngửi gần.
Hoa ẩm được xông để che mốc. Hoa chưa khô đủ dễ mốc; xông lưu huỳnh che dấu vết mốc tạm thời. Khi ngâm có thể thấy cặn, mùi ẩm lẫn mùi hắc.
Hoa nhuộm màu. Hiếm hơn nhưng vẫn có thể gặp với hoa kém chất lượng. Ngâm nước, màu vàng loang nhanh, nước vàng đậm bất thường, khăn giấy chấm vào in màu rõ.
Hoa trộn hoa vụn, lá, cuống. Để tăng khối lượng. Đáy túi nhiều vụn, lẫn cuống dài, lá khô; bông hoa không đều cỡ.
Hoa đã cũ được xông lại. Hoa để lâu ngả nâu được xông lại cho tươi màu. Bông có thể vàng mà cánh giòn mủn bất thường, mùi hoa nhạt, chỉ còn mùi hắc.
Thử hoa cúc khô ở nhà an toàn
Bạn cần một bát thuỷ tinh hoặc cốc trong, nước ấm (không sôi), một đĩa trắng, khăn giấy trắng. Nếu có hoa cúc bạn tin là phơi tự nhiên, làm song song để so.
- Quan sát dưới ánh sáng ban ngày. Dàn một nắm hoa lên đĩa trắng. Hoa tự nhiên có nhiều sắc độ, đế hơi xanh nâu; hoa vàng chói đều như in một màu là điểm cần ghi nhận.
- Bóp vài bông. Hoa khô tự nhiên giòn, cánh vụn ra. Hoa mềm dai, hơi ẩm tay có thể là hoa chưa khô đủ hoặc đã xông.
- Ngửi bằng cách phẩy tay, không úp mũi sát vào túi. Mùi hăng thơm của cúc là bình thường; mùi hắc, chua, gắt xộc lên cổ họng là dấu hiệu nghi xông.
- Ngâm một nhúm hoa trong nước ấm khoảng mười phút, đậy kín bát. Mở nắp, phẩy tay ngửi: mùi hắc chua thường rõ hơn khi hoa gặp nước ấm.
- Xem màu nước. Nước hoa tự nhiên vàng nhạt trong. Nước vàng đậm, loang nhanh, kèm cặn bất thường cần ghi nhận; chấm khăn giấy trắng xem có in màu đậm không.
- Nếm một chút rất nhỏ chỉ khi mùi không có gì lạ. Nước ngâm hoa tự nhiên hơi đắng, ngọt hậu. Nếu đã ngửi thấy hắc chua rõ, không cần nếm, xem như mẻ hoa không đạt.
Đừng thử bằng cách đốt hoa xem màu khói, cũng đừng dùng hoá chất, giấy thử mua ngoài. Những cách đó không an toàn ở bếp và không cho kết quả đọc được.
Mẹo nào có ích, mẹo nào không
Hoa cúc khô là mặt hàng có nhiều lời khuyên kiểu "nhìn màu là biết". Màu chỉ là một phần.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Hoa càng vàng tươi càng mới, càng tốt | Sai | Màu vàng tươi đều có thể là kết quả của xông; hoa sấy tự nhiên thường vàng ngà, không đều. |
| Ngửi thấy mùi hắc chua | Gợi ý tốt | Hơi lưu huỳnh để lại mùi chua hắc rõ khi xông nặng; xông nhẹ đã bay hơi thì không còn ngửi thấy. |
| Ngâm nước ấm rồi ngửi | Gợi ý tốt hơn ngửi khô | Nước ấm làm mùi dư bốc lên rõ hơn; vẫn không đo được lượng. |
| Hoa xỉn màu là hoa kém | Không nói được | Hoa phơi nắng tự nhiên vốn xỉn hơn; xỉn kèm mùi mốc mới là kém. |
| Đốt hoa xem khói | Không làm | Nguy hiểm trong bếp, khói lá khô nào cũng hắc, không phân biệt được. |
| Dư lượng lưu huỳnh có vượt mức cho phép không | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần đo định lượng; mũi người chỉ bắt được mức rất cao. |
Nói cách khác, phép thử ở nhà giúp bạn loại mẻ hoa xông nặng, không giúp bạn khẳng định một mẻ hoa "không có gì".
Vì sao hoa xông nhẹ lại khó nhận ra hơn hoa xông nặng
Hơi lưu huỳnh bám vào hoa rồi bay dần theo thời gian, nhất là khi hoa được trải ra nơi thoáng. Một mẻ hoa xông xong để vài tuần trong kho thoáng có thể gần như hết mùi hắc, trong khi màu vàng tươi vẫn giữ. Lúc đó phép ngửi của bạn không còn bắt được gì, nhưng điều đó không có nghĩa là trong hoa không còn dư lượng.
Ngược lại, hoa vừa xông xong, đóng gói kín ngay thì mùi bị giữ lại trong túi, mở ra là thấy hắc. Đây là trường hợp phép thử ở nhà làm tốt nhất. Vì vậy hãy ngửi ngay khi vừa mở túi, đừng mở để vài hôm rồi mới thử.
Mũi người cũng mỗi người một khác. Có người rất nhạy với mùi hắc chua, có người gần như không thấy. Nếu trong nhà có nhiều người, nhờ thêm một người ngửi độc lập, không nói trước mình nghi gì, rồi so nhận xét. Hai người cùng thấy hắc thì đáng tin hơn một người.
Điều nên nhớ là màu và mùi cùng chiều thì đọc dễ: vàng chói kèm hắc chua là mẻ hoa nên bỏ; vàng ngà kèm thơm hăng dịu là kiểu của hoa làm khô bình thường. Màu và mùi ngược chiều thì đừng kết luận, chỉ nên mua ít và chuyển sang nguồn bạn hỏi được cách làm.
Đọc nhãn hoa cúc khô và trà hoa cúc
Hoa cúc khô đóng gói nên ghi tên sản phẩm, thành phần chỉ có hoa cúc, cơ sở sản xuất, địa chỉ, ngày sản xuất, hạn dùng. Những chữ như "sấy lạnh", "sấy tự nhiên", "không chất bảo quản" là lời cam kết của người làm; chúng có giá trị khi đi cùng tên cơ sở chịu trách nhiệm, và không có giá trị gì trên túi không nhãn.
Trà hoa cúc túi lọc hoặc trà hoa cúc pha sẵn thường có thêm thành phần: cỏ ngọt, đường, cam thảo, hương liệu. Đó không phải hoa cúc nguyên chất; đọc dòng thành phần để biết bạn đang mua gì.
Lưu ý về cách dùng: bài này chỉ nói về nhận biết hoa cúc nguyên chất, không nói công dụng. Người có cơ địa dị ứng với họ cúc nên thận trọng; thấy ngứa, nổi mẩn sau khi uống thì ngừng và gặp bác sĩ.
Mua hoa cúc khô ở đâu cho yên tâm, cất thế nào
Nguyên lý: người bán nói được hoa phơi hay sấy, sấy thế nào, mùa nào, và cho bạn ngửi thử. Mua gói nhỏ, về ngâm thử theo các bước trên. Hoa rẻ hơn hẳn mặt bằng chung mà lại vàng đẹp hơn loại đắt là chỗ đáng hỏi lại, vì hoa đẹp tự nhiên cần hái đúng lúc và làm khô cẩn thận.
Không chọn hoa theo màu chói nhất trong các mẫu bày cạnh nhau. Chọn hoa có màu tự nhiên, bông tương đối đều, ít vụn, mùi cúc rõ mà không hắc.
Hoa cúc khô rất dễ hút ẩm và mốc. Cất trong lọ thuỷ tinh hoặc hộp kín, chỗ khô mát, tránh nắng; mở lọ dùng xong đóng ngay. Hoa có đốm trắng, mùi ẩm mốc, vón cục thì bỏ, đừng tiếc. Hoa tự nhiên để lâu sẽ sậm màu dần; điều đó bình thường và là một dấu hiệu nữa cho thấy hoa không được xông giữ màu.
Đã mua hoa cúc nghi xông lưu huỳnh thì làm gì
Ngừng dùng mẻ hoa đó. Giữ lại phần còn lại trong túi kín, ghi nơi mua, ngày mua. Có thể chụp ảnh hoa cạnh mẫu đối chứng để làm bằng chứng quan sát.
Người có bệnh hen, dị ứng hoặc nhạy cảm với hơi lưu huỳnh có thể bị kích ứng đường thở, ho, khó thở sau khi tiếp xúc. Nếu thấy khó thở, tức ngực, nổi mẩn sau khi uống hay ngửi, đi khám ngay; khó thở nặng thì gọi 115.
Phản ánh với người bán bằng mô tả: mùi hắc chua khi ngâm nước ấm, màu vàng chói đều. Đề nghị đổi trả; không quy kết khi chưa có kết quả kiểm nghiệm. Muốn biết dư lượng, có thể gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận, hỏi trước họ có đo dư lượng lưu huỳnh trong hoa khô không và cần bao nhiêu mẫu. Nếu nghi một nguồn bán cho nhiều người, phản ánh tới cơ quan quản lý an toàn thực phẩm địa phương.
Câu hỏi thường gặp
Hoa cúc khô màu vàng tươi có phải là xông lưu huỳnh không?
Không chắc. Hoa sấy nhẹ đúng cách cũng giữ được màu khá đẹp. Màu vàng tươi đều cần đi kèm mùi hắc chua khi ngâm nước ấm mới là dấu hiệu nghi xông đáng tin hơn.
Rửa hoa cúc bằng nước nóng có hết lưu huỳnh không?
Tráng nước nóng có thể làm bay bớt phần mùi trên bề mặt, nhưng không chắc loại hết. Mẻ hoa đã ngửi thấy hắc chua rõ thì nên bỏ, không nên cố rửa để dùng tiếp.
Hoa cúc khô bị mốc có dùng được không nếu nhặt bông mốc ra?
Không nên. Mốc lan qua các bông bên cạnh mà mắt không thấy hết, và một số loại mốc sinh độc tố không bị nước nóng phá. Mẻ hoa có mốc thì bỏ cả mẻ.
Có thể tự phơi hoa cúc tươi ở nhà để có mẫu so không?
Có. Phơi hoa trong bóng râm thoáng gió hoặc nắng nhẹ tới khi giòn hẳn. Hoa tự phơi thường xỉn hơn hoa bán, nhưng cho bạn một mẫu chuẩn về màu và mùi để so.
Nụ hoa cúc và bông hoa cúc nở, loại nào ít bị xông hơn?
Không có quy luật chung. Cả hai đều có thể được xông. Cách thử giống nhau: quan sát màu, ngửi bằng cách phẩy tay, ngâm nước ấm và để ý mùi hắc chua.
Người hay bị hen có nên uống trà hoa cúc khô không rõ nguồn không?
Không nên dùng loại không rõ nguồn, vì hơi lưu huỳnh dư có thể gây kích ứng đường thở ở người nhạy cảm. Chọn hoa có nguồn rõ, và hỏi bác sĩ nếu bạn có bệnh nền về hô hấp.