ThuanTuy.comThuần Tuý
Tinh dầu thiên nhiên, tinh dầu pha và hương liệu

Tinh dầu gừng thật: vì sao ngửi ấm mà không cay, dầu ngâm gừng và nhựa gừng khác gì

Tinh dầu gừng thật mùi ấm, gỗ, hơi đất và chanh, không cay như nhai gừng; dầu ngâm gừng, nhựa gừng đặc nâu là thứ khác. Cách phân biệt an toàn ở nhà.

a man's hands slicing fresh ginger root on a wooden cutting board beside a small amber glass bottle without label, rustic wooden tray, side view at table height, warm afternoon light

Tinh dầu gừng thật có mùi ấm, gỗ, hơi đất, thoảng chanh, màu vàng nhạt đến hổ phách, hơi sánh, và ngửi không cay xè như khi nhai một lát gừng. Lý do: chất cay của gừng gần như không bay hơi nên không đi theo hơi nước khi chưng cất. Lọ "tinh dầu gừng" cay nồng, nâu sẫm, đặc dính thường là nhựa gừng hoặc dầu ngâm gừng.

Gừng là mặt hàng bị gọi sai tên nhiều vì người mua chờ đợi cái cay, và người bán chiều theo kỳ vọng đó. Ở nhà bạn phân biệt khá rõ tinh dầu gừng với dầu ngâm gừng bằng giấy và ngăn mát, nhận ra nhựa gừng bằng màu và độ đặc. Còn có bị pha thêm chất tổng hợp, có đúng là gừng chứ không phải củ khác cùng họ hay không thì cần phòng kiểm nghiệm.

Vì sao tinh dầu gừng thật không cay như củ gừng

Củ gừng, Zingiber officinale, có hai nhóm chất làm nên "tính cách" của nó. Nhóm cay là gingerol và shogaol, phân tử to, gần như không bay hơi. Nhóm thơm là tinh dầu, gồm zingiberene, các sesquiterpene khác, một ít citral, cineole, borneol. Khi chưng cất hơi nước, chỉ nhóm thơm đi theo hơi nước sang bình hứng; nhóm cay ở lại trong bã.

Vì vậy tinh dầu gừng thật ngửi ấm, gỗ, hơi đất, có chút chanh, hơi ngọt; nó gợi nhớ gừng nhưng không làm cay mũi theo kiểu nhai gừng. Người lần đầu mua thường thất vọng, tưởng mua phải hàng nhạt. Thật ra hàng nhạt là hàng đúng bản chất; lọ ngửi cay xè mới là lọ cần hỏi.

Tinh dầu cất từ gừng khô thường mùi gỗ, đất, ấm hơn; cất từ gừng tươi giữ nhiều nốt chanh, xanh hơn vì citral trong củ tươi chưa mất đi. Màu từ vàng nhạt đến hổ phách, hơi sánh hơn tinh dầu sả. Trên giấy, tinh dầu gừng bay chậm hơn các tinh dầu nhẹ, có thể để quầng vàng nhạt một hai ngày rồi mới mờ hẳn, vì nhóm sesquiterpene nặng hơn.

Tinh dầu gừng, dầu ngâm gừng, nhựa gừng: ba thứ khác nhau

Tinh dầu gừng. Chưng cất hơi nước, loãng vừa, vàng nhạt đến hổ phách, mùi ấm không cay. Lượng tinh dầu trong củ gừng ít, nên tinh dầu gừng thật không phải mặt hàng rẻ.

Dầu ngâm gừng. Gừng thái hoặc đập dập, ngâm hoặc đun nhẹ trong dầu ăn, dầu dừa, rồi lọc. Một phần chất cay và chất thơm tan vào dầu, nên dầu có mùi gừng và có khi hơi cay. Đây là dầu béo: sánh, để vết mỡ trên giấy, đông lại khi lạnh nếu là dầu dừa, dễ ôi. Nhiều sản phẩm "dầu gừng" xoa bóp thuộc loại này.

Nhựa gừng. Chiết gừng bằng dung môi rồi làm bay dung môi, thu được khối đặc, sẫm màu nâu đỏ, dính, mùi cay nồng vì chứa cả gingerol lẫn tinh dầu. Đây là nguyên liệu công nghiệp, không phải tinh dầu. Khi bị pha loãng và đóng chai bán là "tinh dầu gừng" thì người mua thấy cay, tưởng là xịn.

Hương liệu gừng. Mùi gừng ngọt, phẳng, giống bánh gừng hoặc nước ngọt vị gừng; thường hoà trong dung môi; mùi trên giấy giữ nguyên lâu.

Những lỗi người mua tinh dầu gừng hay mắc

Chọn lọ cay nhất. Thói quen ăn gừng làm người mua tin lọ nào cay mũi nhất là xịn nhất. Với tinh dầu chưng cất, điều ngược lại mới đúng: cay mũi mạnh là dấu hiệu có nhựa gừng hoặc thành phần khác.

Nhầm dầu xoa với tinh dầu. Chai "dầu gừng" trong tủ thuốc gia đình, chai "tinh dầu gừng" ở quầy hương liệu và lọ "nhựa gừng" bán theo ký là ba thứ khác nhau. Mua cái này để dùng việc của cái kia thì luôn thấy thất vọng, rồi đổ cho hàng giả.

So với mùi gừng đang nấu. Mùi gừng phi thơm trong chảo đã qua nhiệt, có thêm mùi của dầu và đường cháy nhẹ. Tinh dầu gừng không ngửi giống món gừng xào, nên đừng lấy mùi bếp làm thước đo; lấy mùi củ gừng tươi đập dập.

Mua chai lớn dùng dần. Tinh dầu gừng khá bền nhưng chai mở ra đóng vào nhiều năm vẫn đổi mùi, nhất là khi để gần bếp nóng. Lọ nhỏ vừa đủ một mùa dùng thì mùi đều hơn và dễ thử khi đổi người bán.

Các kiểu pha tinh dầu gừng hay gặp

Tinh dầu gừng thật đắt và mùi lại "khiêm tốn", hai điều đó tạo đất cho các kiểu pha sau.

  • Pha dầu nền: mùi gừng mỏng, sánh hơn, giấy để vết loang trong mờ không mất đi sau hai ngày.
  • Pha thêm nhựa gừng cho "cay, đậm": màu nâu sẫm hơn bình thường, sánh dính, mùi cay hăng; trên giấy để vệt nâu dính.
  • Pha cồn: mùi bốc gắt khô lúc mở, tắt nhanh; nhỏ vào nước lạnh làm vẩn đục.
  • Dầu ngâm gừng bán như tinh dầu: mùi gừng chín, ấm; có khi lắng cặn mịn; để ngăn mát vẩn đục hoặc đông.
  • Hương liệu gừng: ngọt kiểu bánh, đều mùi, không có nốt đất, gỗ.

Màu là gợi ý nhanh nhất: tinh dầu gừng chưng cất hiếm khi nâu sẫm như nước trà đặc. Lọ nâu đen, đặc như mật thường không phải tinh dầu chưng cất, dù trên nhãn ghi gì.

Thử tinh dầu gừng ở nhà

Cần giấy trắng thường, vài dải giấy, một chai dầu ăn làm mẫu đối chứng, một lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp và một củ gừng tươi.

  1. Cạo vỏ, đập dập một lát gừng, để trên đĩa. Ngửi từ khoảng cách vừa phải để nhớ phần mùi thơm của gừng: ấm, chanh, đất.
  2. Lắc nhẹ chai cần thử, quan sát dưới ánh cửa sổ: màu vàng nhạt đến hổ phách và chảy được, hay nâu sẫm và đặc dính.
  3. Nhỏ một giọt lên dải giấy, cầm cách mặt một gang tay, phẩy nhẹ về phía mũi. Tinh dầu thật thơm ấm, không làm cay mũi; lọ cay hăng xộc lên gợi ý có nhựa gừng.
  4. Nhỏ một giọt lên tờ giấy trắng cạnh một giọt dầu ăn, để hai ngày. Tinh dầu gừng có thể để quầng vàng rất nhạt, khô dần; dầu ngâm để vết loang trong mờ như dầu ăn; nhựa gừng để vệt nâu dính.
  5. Rót vài giọt vào lọ thuỷ tinh nhỏ, để ngăn mát vài giờ. Tinh dầu gừng vẫn lỏng; lọ đông trắng hoặc đục đặc gợi ý dầu ngâm hoặc có dầu nền.
  6. Ngửi lại dải giấy sau vài giờ. Tinh dầu thật chuyển dần sang gỗ, đất, ấm; hương liệu giữ mùi ngọt bánh gần như không đổi.

Đừng chấm đầu lưỡi vào giọt dầu để thử độ cay. Tinh dầu và nhựa gừng đều rất đậm, dễ gây rát; phân biệt bằng mắt, mũi và giấy là đủ.

Mẹo thử gừng nói được tới đâu

Với gừng, mẹo phổ biến nhất lại sai ngược: người ta tin lọ càng cay càng thật.

MẹoNói được gìVì sao
Ngửi càng cay càng thậtSai ngượcChất cay không bay hơi, tinh dầu chưng cất gần như không có
Màu càng nâu đậm càng nguyên chấtSaiMàu nâu sẫm thường từ nhựa gừng hoặc dầu ngâm
Quầng vàng nhạt trên giấyBình thườngPhần sesquiterpene nặng bay chậm
Vết loang trong mờ sau hai ngàyRất có thể có dầu béoDầu béo không bay hơi
Đông khi để ngăn mátGợi ý dầu ngâm bằng dầu dừaTinh dầu gừng không đông ở ngăn mát
Đốt thửSai, nguy hiểmMọi loại dầu đều cháy

Có đúng là gừng hay củ khác cùng họ, có pha chất tổng hợp hay không, tỷ lệ các chất chính ra sao, phòng kiểm nghiệm trả lời bằng phân tích thành phần. Ở nhà bạn chỉ lọc được loại nhầm tên và kiểu pha thô.

Đọc nhãn, mua và cất tinh dầu gừng

Nhãn rõ ràng ghi tên khoa học Zingiber officinale, ghi bộ phận chiết là thân rễ, cách chiết là chưng cất hơi nước, và nếu được thì ghi gừng tươi hay gừng khô. Chữ "ginger oleoresin" hoặc "nhựa gừng" là nhựa gừng; "infused oil", "dầu ngâm" là dầu ngâm; "ginger CO2" là chiết bằng khí CO2 ở áp suất cao, một cách chiết khác cho sản phẩm có thể chứa một phần chất cay. Các loại đó đều hợp lệ khi ghi đúng tên.

Thành phần có dầu nền nghĩa là đã pha loãng. "Fragrance", "hương gừng" là hương liệu. Nhãn cần đơn vị chịu trách nhiệm, nơi sản xuất, ngày đóng hoặc hạn dùng. Một chai "tinh dầu gừng" cỡ lớn với giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung của chính loại này là chỗ nên hỏi lại, vì gừng cho ít tinh dầu.

Mua nơi người bán nói được cách chiết và cho xem phiếu phân tích lô. Mua lọ nhỏ trước, thử, rồi mới mua lại. Cất chai thuỷ tinh tối màu, nắp kín, nơi mát, xa trẻ nhỏ. Tinh dầu gừng khá bền so với tinh dầu vỏ quả; dầu ngâm gừng thì như dầu ăn, dễ ôi, nên cất mát và dùng trong thời gian ngắn.

Mua nhầm hoặc nghi bị pha thì làm gì

Trước hết xác định loại bằng màu, độ đặc, giấy và ngăn mát. Nếu sản phẩm là dầu ngâm gừng hay nhựa gừng được bán đúng tên, đó là bạn mua nhầm loại. Nếu được bán với chữ "tinh dầu gừng nguyên chất chưng cất", đó là chuyện ghi sai, đáng phản ánh.

Giữ chai, nhãn, chứng từ và tờ giấy thử có ghi ngày. Nhắn người bán điều bạn thấy và hỏi cách chiết, phiếu phân tích lô. Muốn có bằng chứng thì gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm được công nhận. Không quy kết công khai khi chưa có kết quả.

Dầu ngâm có mùi ôi, chua, nổi váng lạ thì bỏ. Lỡ dính nhựa gừng, tinh dầu gừng vào mắt, rửa nhiều nước sạch, đi khám nếu còn rát. Trẻ nuốt phải thì đưa ngay tới cơ sở y tế, mang theo chai. Trong bếp, củ gừng tươi hoặc gừng khô là thứ dùng cho món ăn; tinh dầu mua để xông, thơm phòng không dùng để nêm nếm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao tinh dầu gừng không cay?

Chất cay của gừng là gingerol và shogaol, phân tử to gần như không bay hơi, nên không đi theo hơi nước khi chưng cất. Tinh dầu chỉ mang nhóm chất thơm, nên mùi ấm, gỗ, đất mà không cay xè.

Tinh dầu gừng màu nâu đậm có phải loại tốt không?

Không hẳn. Tinh dầu gừng chưng cất thường vàng nhạt đến hổ phách. Màu nâu sẫm, đặc dính thường gặp ở nhựa gừng hoặc dầu ngâm gừng, là những sản phẩm khác với tinh dầu.

Dầu gừng xoa bóp có phải tinh dầu gừng không?

Phần lớn không. Đó thường là dầu ngâm gừng hoặc dầu nền trộn một ít tinh dầu, nhựa gừng và các thành phần khác. Đọc dòng thành phần để biết sản phẩm gồm những gì.

Tinh dầu gừng tươi và gừng khô khác nhau thế nào?

Cất từ gừng tươi giữ nhiều nốt chanh, xanh vì citral; cất từ gừng khô mùi gỗ, đất, ấm hơn. Cả hai đều là tinh dầu gừng thật, chỉ khác nguyên liệu đầu vào.

Nhựa gừng là gì và có dùng thay tinh dầu được không?

Nhựa gừng là phần chiết bằng dung môi rồi cô lại, đặc, sẫm, cay vì chứa cả gingerol lẫn tinh dầu. Đây là nguyên liệu khác hẳn tinh dầu, không nên dùng thay khi bạn cần tinh dầu chưng cất.

Tinh dầu gừng có nhỏ vào trà gừng cho đậm được không?

Không nên. Tinh dầu mua để xông, thơm phòng không ghi dùng cho thực phẩm và rất đậm đặc. Muốn trà gừng đậm thì dùng thêm gừng tươi thái lát hoặc gừng khô.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138