ThuanTuy.comThuần Tuý
Tinh dầu thiên nhiên, tinh dầu pha và hương liệu

Tinh dầu vỏ bưởi nguyên chất: vì sao ít, dầu ngâm vỏ và nước cất bưởi khác gì

Tinh dầu vỏ bưởi thật ít, nổi thành váng, bay hơi nhanh; phần lớn chai lớn mang tên tinh dầu bưởi là dầu ngâm vỏ hoặc nước cất. Cách nhận ra từng loại ở nhà.

an older woman's hands squeezing a strip of fresh pomelo peel over a clear glass bowl of water, fine mist of oil visible, light wooden kitchen table, macro of texture, bright window light

Tinh dầu vỏ bưởi nguyên chất là chất lỏng trong, vàng nhạt, loãng, mùi vỏ bưởi tươi hơi đắng, nổi thành váng trên nước và bay hơi nhanh. Nhiều sản phẩm bán theo chai lớn dưới tên "tinh dầu bưởi" thực chất là dầu ăn ngâm vỏ, nước cất vỏ bưởi, hoặc hỗn hợp có chất nhũ hoá; chúng có ích riêng nhưng không phải tinh dầu.

Vỏ bưởi chứa tinh dầu không nhiều, nên tinh dầu thật ra được ít mà đòi nhiều vỏ. Chính khoảng cách giữa cái tên quen thuộc và lượng tinh dầu ít ỏi khiến bưởi là mặt hàng dễ bị gọi sai tên nhất. Ở nhà bạn nhận ra khá chắc đâu là dầu ngâm, đâu là nước cất, đâu là tinh dầu, chỉ với nước lạnh, giấy và ngăn mát. Còn tinh dầu bưởi có bị trộn tinh dầu cam rẻ hơn hay không thì mũi khó đoán.

Tinh dầu nằm ở đâu trong vỏ bưởi và được lấy ra thế nào

Bóp mạnh một miếng vỏ bưởi tươi gần ánh đèn, bạn sẽ thấy tia sương li ti bắn ra và ngửi thấy mùi rất thơm. Đó là tinh dầu, nằm trong những túi nhỏ ở lớp vỏ xanh ngoài cùng, không phải ở lớp cùi trắng xốp bên trong. Chất chính là limonene, loại phân tử có ở hầu hết vỏ cam quýt, kèm một nhóm chất phụ tạo nốt riêng của bưởi: hơi đắng, hơi xanh, ngọt nhẹ.

Người ta lấy tinh dầu vỏ bưởi theo hai cách. Ép lạnh là ép, chà lớp vỏ ngoài rồi tách dầu khỏi nước bằng cách lắng hoặc ly tâm; tinh dầu ép lạnh giữ mùi tươi nhất, màu vàng nhạt, có lẫn chút sáp và sắc tố. Chưng cất hơi nước thì cho tinh dầu trong hơn, mùi chín hơn một chút. Cả hai cách đều cần lượng vỏ lớn cho một lọ nhỏ, vì túi dầu nhỏ và lớp vỏ ngoài mỏng.

Limonene dễ bị oxy hoá khi gặp không khí, ánh sáng và nhiệt. Tinh dầu vỏ bưởi để lâu, mở nắp nhiều lần sẽ mất mùi tươi, chuyển mùi hắc, hơi giống sơn; màu đậm lên. Đây là lý do tinh dầu họ cam quýt nói chung có thời gian dùng ngắn hơn các loại khác.

Bưởi các giống khác nhau, quả non hay quả già, vỏ dày hay vỏ mỏng cũng cho tinh dầu mùi lệch nhau: có lọ nốt đắng rõ, có lọ ngọt hơn, có lọ nồng hơn. Những khác biệt này nằm trong một khuôn chung là mùi vỏ bưởi; còn mùi kẹo, mùi nước hoa ngọt đều thì đã ra khỏi khuôn đó.

Bốn thứ cùng mang tên tinh dầu bưởi

Tinh dầu vỏ bưởi thật. Chất lỏng loãng, trong hoặc vàng nhạt, mùi vỏ bưởi rất đậm, chỉ cần một giọt đã thơm cả góc phòng. Không tan trong nước, nổi thành váng. Thường bán trong lọ nhỏ.

Dầu ngâm vỏ bưởi. Vỏ bưởi thái nhỏ ngâm hoặc đun nhẹ trong dầu ăn, dầu dừa, rồi lọc. Tinh dầu trong vỏ tan một phần vào dầu béo nên có mùi bưởi, nhưng nhẹ hơn rất nhiều. Dầu sánh, có khi đục, đông lại khi lạnh nếu là dầu dừa, để lại vết mỡ trên giấy.

Nước cất vỏ bưởi. Phần nước còn lại sau khi chưng cất, hoặc nước nấu vỏ bưởi rồi lọc. Có mùi bưởi nhẹ vì một lượng nhỏ tinh dầu tan trong đó, nhưng bản chất là nước: trong, loãng, tan ngay vào nước, không để vết dầu.

Hỗn hợp nhũ hoá hoặc hương liệu. Chất lỏng trắng đục như sữa hoặc trong mà tan đều vào nước, thường có chất nhũ hoá, chất bảo quản, có khi thêm hương bưởi tổng hợp. Mùi ngọt, đều, giữ lâu.

Phân biệt các loại "tinh dầu bưởi" ở nhà

Cần một cốc thuỷ tinh nước lạnh, giấy trắng thường, một chai dầu ăn làm mẫu đối chứng, một lọ thuỷ tinh nhỏ có nắp và một quả bưởi hoặc miếng vỏ bưởi tươi.

  1. Bóp một miếng vỏ bưởi tươi gần mũi ở khoảng cách vừa phải, nhớ mùi gốc: tươi, hơi đắng, xanh.
  2. Lắc nhẹ chai cần thử, quan sát dưới ánh cửa sổ: loãng và trong như nước, sánh như dầu ăn, hay đục như sữa. Đây đã là gợi ý đầu tiên.
  3. Nhỏ vài giọt vào cốc nước lạnh. Tinh dầu thật nổi thành váng giọt, nước bên dưới trong. Nước cất tan ngay, không để lại váng. Hỗn hợp nhũ hoá làm nước đục trắng đều. Dầu ngâm nổi thành giọt to, sánh.
  4. Nhỏ một giọt lên tờ giấy trắng cạnh một giọt dầu ăn, để một ngày nơi thoáng. Tinh dầu ép lạnh có thể để lại quầng vàng rất nhạt, khô; dầu ngâm để lại vết loang trong mờ y như dầu ăn; nước cất khô sạch.
  5. Rót một ít vào lọ thuỷ tinh nhỏ, để ngăn mát vài giờ. Tinh dầu bưởi vẫn lỏng trong; dầu ngâm bằng dầu dừa đông trắng; dầu ngâm bằng dầu ăn khác có thể vẩn đục.
  6. Phẩy tay ngửi giọt trên giấy sau vài giờ. Tinh dầu thật nhạt dần nhanh vì limonene bay hơi nhanh; hương liệu giữ mùi ngọt đều rất lâu.

Ba phép thử nước, giấy, ngăn mát đặt cạnh nhau cho kết quả khá rõ với bưởi, vì bốn loại sản phẩm khác nhau về bản chất vật lý. Phần khó là phân biệt tinh dầu bưởi thật với tinh dầu bưởi trộn tinh dầu cam.

Giới hạn của phép thử với tinh dầu bưởi

Bưởi là trường hợp phép thử nhà làm phân biệt được nhiều thứ, nhưng vẫn có chỗ bỏ trống.

Mẹo hoặc kết quảNói được gìVì sao
Nổi váng trên nước, không tanLà dầu, chưa biết là tinh dầu hay dầu ngâmDầu béo và tinh dầu đều không tan, đều nổi
Tan hết vào nước, nước trongLà nước cất hoặc dung dịch nướcTinh dầu không tan trong nước
Nước đục trắng đềuCó chất nhũ hoá hoặc cồnNhũ hoá giữ hạt dầu nhỏ lơ lửng
Quầng vàng nhạt trên giấyBình thường với loại ép lạnhSáp và sắc tố của vỏ không bay hơi
Mùi vỏ bưởi rõChưa loại được trộn camCả hai giàu limonene, mũi khó tách
Đốt thửSai, nguy hiểmTinh dầu họ cam dễ bắt lửa

Trộn tinh dầu cam vào tinh dầu bưởi, hoặc thêm limonene tách riêng, chỉ phát hiện được khi phòng kiểm nghiệm so dải chất phụ đặc trưng của bưởi. Ở nhà, mũi quen có thể thấy mùi ngọt cam lấn nốt đắng xanh, nhưng đó chỉ là nghi ngờ.

Ép lạnh hay chưng cất: cầm trên tay thấy khác gì

Màu và độ trong. Tinh dầu bưởi ép lạnh thường vàng nhạt, có khi ánh vàng xanh rất nhẹ, đôi lúc hơi mờ vì sáp của vỏ; để yên lâu có thể thấy chút cặn mịn lắng đáy. Loại chưng cất trong hơn, gần như không màu đến vàng rất nhạt, không có cặn.

Mùi. Ép lạnh giữ mùi gần nhất với lúc bạn bóp vỏ bưởi tươi: tươi, sáng, nốt đắng xanh rõ. Chưng cất trải qua hơi nóng nên mùi chín hơn, mềm hơn, đôi khi hơi giống vỏ bưởi phơi khô.

Vết trên giấy. Ép lạnh để lại quầng vàng rất nhạt, khô, không loang mỡ, do sáp và sắc tố không bay hơi. Chưng cất gần như khô sạch. Cả hai đều khác hẳn vết trong mờ, mềm như mỡ của dầu ngâm.

Độ bền. Cả hai đều oxy hoá nhanh, nhưng loại ép lạnh còn chứa vài chất nhạy với ánh sáng, nên càng cần chai tối màu và chỗ cất tối. Biết lọ mình mua là loại nào giúp bạn đọc đúng kết quả phép thử, khỏi nghi oan quầng vàng của hàng ép lạnh là dấu hiệu pha.

Đọc nhãn, nơi mua và cất tinh dầu vỏ bưởi

Nhãn đáng tin ghi tên khoa học Citrus maxima, có khi viết Citrus grandis, ghi bộ phận chiết là vỏ quả và cách chiết là ép lạnh hay chưng cất. Chữ "pomelo" là bưởi; chữ "grapefruit" là bưởi chùm, một loài khác có mùi gần giống nhưng không phải bưởi ta. Nếu thành phần có dầu dừa, dầu ô liu, "nước", "chất nhũ hoá", lọ đó không phải tinh dầu nguyên chất, dù mặt trước ghi gì đi nữa. Nhãn cần có đơn vị chịu trách nhiệm, nơi sản xuất, ngày đóng hoặc hạn dùng.

Một chai lớn ghi "tinh dầu bưởi nguyên chất" với giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung của tinh dầu vỏ quả là điều nên hỏi lại: tinh dầu bưởi thật cần nhiều vỏ, không thể vừa nhiều vừa rẻ. Người bán đàng hoàng gọi đúng tên sản phẩm: dầu ngâm vỏ bưởi, nước bưởi, nước cất bưởi. Gọi đúng tên thì không ai bị lừa.

Cất tinh dầu bưởi trong chai thuỷ tinh tối màu, đầy gần miệng chai để ít không khí, đậy kín, để mát; nhiều người để ngăn mát. Mở nắp rồi nên dùng trong vài tháng đến khoảng một năm. Dầu ngâm vỏ dễ ôi như dầu ăn, nên cất mát và dùng sớm. Nước cất vỏ bưởi không có chất bảo quản dễ mốc, nhớt, đổi mùi chua; thấy như vậy thì bỏ.

Mua nhầm hoặc nghi bị pha thì làm gì

Trước hết xác định mình đang cầm loại nào bằng ba phép thử ở trên. Nếu đó là dầu ngâm hay nước cất được bán đúng tên, bạn chỉ mua nhầm loại; nếu được bán với chữ "tinh dầu nguyên chất", đó là chuyện ghi sai, đáng phản ánh với người bán.

Giữ chai, nhãn, ảnh cốc nước và tờ giấy thử có ghi ngày. Nhắn người bán điều bạn thấy và hỏi họ cách làm ra sản phẩm, phiếu phân tích lô. Muốn có bằng chứng thì gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm được công nhận. Không đăng tên người bán kèm cáo buộc khi chưa có kết quả.

Sản phẩm có dấu hiệu hỏng như nhớt, mốc, mùi chua hắc thì ngừng dùng, kể cả khi còn hạn. Tinh dầu vỏ bưởi thật để xa trẻ nhỏ; trẻ nuốt phải thì đưa ngay tới cơ sở y tế, mang theo chai. Bị kích ứng da, mắt khi tiếp xúc thì rửa nhiều nước sạch, đi khám nếu không đỡ.

Câu hỏi thường gặp

Tinh dầu bưởi nguyên chất có màu gì?

Thường trong hoặc vàng nhạt, loại ép lạnh có thể hơi ngả vàng xanh rất nhẹ. Loãng như nước. Chai trắng đục như sữa hoặc sánh đặc như dầu ăn không phải tinh dầu bưởi nguyên chất.

Tinh dầu bưởi bị đục là do đâu?

Nếu đục đều như sữa, sản phẩm có chất nhũ hoá hoặc nước. Nếu đục khi để lạnh rồi trong lại khi ấm, đó là dầu ngâm hoặc có dầu nền. Tinh dầu vỏ bưởi thật thường giữ trong ở cả ngăn mát.

Nước cất vỏ bưởi có phải tinh dầu bưởi không?

Không. Nước cất là phần nước sau chưng cất hoặc nước nấu vỏ, có mùi bưởi nhẹ vì một lượng nhỏ tinh dầu tan vào. Bản chất là nước, tan ngay vào nước và không để vết dầu trên giấy.

Tự làm tinh dầu bưởi ở nhà bằng cách ngâm vỏ trong dầu có được không?

Cách đó cho ra dầu ngâm vỏ bưởi, không phải tinh dầu. Dầu ngâm có mùi bưởi nhẹ, dễ ôi như dầu ăn, nên cất mát và dùng sớm. Gọi đúng tên giúp bạn không nhầm khi so với hàng mua ngoài.

Vì sao tinh dầu bưởi để lâu có mùi như sơn?

Limonene và các chất họ cam bị oxy hoá khi gặp không khí, ánh sáng, nhiệt, sinh ra mùi hắc, gắt. Đó là tinh dầu đã cũ, không còn mùi tươi. Nên thay lọ mới và lần sau mua lọ nhỏ hơn.

Ở nhà có biết tinh dầu bưởi bị trộn tinh dầu cam không?

Rất khó. Cả hai giàu limonene, cùng nổi, cùng bay hơi. Mũi quen có thể thấy mùi ngọt cam lấn nốt đắng xanh của bưởi, nhưng muốn chắc phải có phân tích thành phần của phòng kiểm nghiệm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138