ThuanTuy.comThuần Tuý
Tinh dầu thiên nhiên, tinh dầu pha và hương liệu

Cách phân biệt tinh dầu thật giả bằng giấy trắng: tinh dầu pha dầu nền để lại gì

Nhỏ một giọt tinh dầu lên giấy trắng, chờ bay hơi rồi đọc vòng dầu: phép thử này bắt được tinh dầu pha dầu nền, nhưng không bắt được hương liệu.

a woman's hands holding a small glass dropper over a sheet of plain white paper with several faint drops, light wooden kitchen table, 45-degree angle, soft morning daylight

Cách phân biệt tinh dầu thật giả dễ làm nhất ở nhà là nhỏ một giọt lên tờ giấy trắng không tráng bóng, để nơi thoáng vài giờ đến một ngày rồi soi giấy dưới ánh sáng. Tinh dầu chưng cất gần như bay hết, chỉ để lại vệt rất mờ hoặc không gì cả; tinh dầu pha dầu nền để lại một vòng loang trong mờ như vết mỡ, không bao giờ khô đi.

Pha dầu nền là kiểu độn phổ biến nhất vì nó rẻ, không mùi, trộn vào là lọ đầy lên mà người dùng không ngửi ra. Phép thử giấy bắt được kiểu độn này khá tốt, nhưng nó chỉ trả lời một câu: trong lọ có dầu không bay hơi hay không. Nó không nói được tinh dầu đó có đúng loài cây không, có bị trộn hương liệu tổng hợp không, và có vài loại tinh dầu thật cũng để lại vết. Bài này chỉ cách làm cho đúng, cách đọc các kết quả mơ hồ, và chỗ phép thử dừng lại.

Vì sao tinh dầu thật bay hơi còn dầu nền thì không

Tinh dầu là phần mùi của cây được kéo ra bằng hơi nước hoặc ép từ vỏ quả. Phần lớn chất trong đó là những phân tử nhỏ, nhẹ như citral trong sả, cineole trong tràm, limonene trong vỏ bưởi, menthol trong bạc hà. Chính vì nhỏ và nhẹ nên chúng bay vào không khí ở nhiệt độ phòng, và đó cũng là lý do bạn ngửi được chúng. Cái gì bay hơi được thì để trên giấy cũng sẽ đi mất, chỉ là nhanh hay chậm.

Dầu nền là dầu béo: dầu dừa phân đoạn, dầu hạt nho, dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu khoáng. Phân tử dầu béo to và nặng hơn nhiều, gần như không bay hơi ở nhiệt độ thường. Bạn để chai dầu ăn mở nắp cả tuần, mực dầu vẫn vậy. Nhỏ dầu béo lên giấy, nó thấm vào thớ giấy, làm giấy trong mờ như giấy gói bánh, và vết đó ở lại mãi.

Vì vậy khi tinh dầu bị pha dầu nền, phần tinh dầu bay đi còn phần dầu béo nằm lại. Nhìn vết dầu còn sót là đoán được trong lọ có dầu béo hay không. Đây là phép thử dựa trên tính chất vật lý, không cần hoá chất, nên an toàn và lặp lại được nhiều lần cho cùng một lọ.

Những kiểu pha tinh dầu hay gặp và pha để được gì

Pha dầu nền không mùi. Dầu dừa phân đoạn trong như nước, không mùi, không đông khi trời lạnh, trộn với tinh dầu theo tỷ lệ nào cũng đều. Người pha được lọ đầy hơn, mùi nhẹ đi một chút nhưng người mua ít để ý. Dấu hiệu: lọ hơi sánh hơn bình thường, mùi thoảng chứ không xộc, giọt nhỏ ra chậm và tròn.

Pha cồn. Cồn bay hơi nên qua mặt được phép thử giấy. Nó làm mùi bốc mạnh lúc mở nắp rồi tắt nhanh, đôi khi có hơi hăng khô như nước rửa tay. Kiểu pha này cần phép thử khác, sẽ nói ở phần giới hạn.

Thay hẳn bằng hương liệu tổng hợp. Đây không còn là pha mà là bán hương liệu dưới tên tinh dầu. Hương liệu thường đã hoà sẵn trong dung môi, có thể là dầu nền hoặc chất dẫn không bay hơi, nên nhiều lọ loại này cũng để lại vết trên giấy, nhưng có lọ thì không.

Trộn tinh dầu rẻ vào tinh dầu đắt. Ví dụ trộn tinh dầu khuynh diệp vào tràm, sả citronella vào sả chanh, lavandin vào oải hương. Cả hai đều là tinh dầu thật, đều bay hơi hết, nên giấy không phát hiện được. Kiểu này chỉ mũi quen hoặc phòng kiểm nghiệm nhận ra.

Ghi "tinh dầu" cho dầu ngâm. Ngâm vỏ bưởi, gừng, hoa trong dầu ăn rồi lọc ra, gọi là "tinh dầu" làm thủ công. Đây là dầu béo có mùi, không phải tinh dầu. Trên giấy nó để lại vết rõ như dầu ăn.

Làm phép thử giấy trắng từng bước

Chuẩn bị một tờ giấy trắng loại thường, không tráng bóng (giấy in văn phòng hoặc giấy vẽ đều được), một cây tăm hoặc ống nhỏ giọt sạch, và một chai dầu ăn để làm mẫu đối chứng.

  1. Kẻ ba ô bằng bút chì lên giấy, ghi chữ ở mép giấy: ô một cho lọ tinh dầu cần thử, ô hai cho dầu ăn, ô ba để trống hoặc cho một lọ tinh dầu bạn tin chắc là thật nếu có.
  2. Nhỏ đúng một giọt vào mỗi ô. Đừng nhỏ nhiều, giọt to loang rộng và lâu khô làm kết quả khó đọc. Không chạm tay vào chỗ dầu, rửa tay bằng xà phòng nếu lỡ dính.
  3. Đặt giấy nơi thoáng, xa bếp, xa trẻ nhỏ và vật nuôi, không phơi nắng gắt. Không đặt gần quạt quá mạnh vì gió làm bụi dính vào vết dầu.
  4. Xem lần đầu sau khoảng một giờ, lần hai sau khoảng sáu đến tám giờ, lần ba sau một ngày. Mỗi lần soi giấy ra phía cửa sổ để thấy chỗ giấy bị trong mờ.
  5. Ghi lại: ô dầu ăn chắc chắn còn vết loang trong mờ, mép rõ. Ô tinh dầu cần thử còn vết như vậy, mờ đi một nửa, hay gần như sạch.
  6. Đưa giấy cách mặt chừng một gang tay, phẩy nhẹ về phía mũi để ngửi mùi còn sót. Không áp sát giấy vào mũi.

Nếu ô tinh dầu cần thử sau một ngày vẫn còn vết loang trong mờ rõ như ô dầu ăn, gần như chắc lọ đó có dầu béo. Nếu vết mờ dần còn một quầng nhạt, có thể là tinh dầu thật loại có phần nặng, hoặc pha ít dầu nền; lúc này phải xét thêm loại tinh dầu đó là gì, đọc ở phần dưới.

Đọc kết quả mơ hồ và giới hạn của phép thử

Phép thử giấy rất dễ đọc sai nếu không biết loại tinh dầu nào tự nhiên để lại vết và kiểu pha nào lọt qua. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp.

Mẹo hoặc kết quảNói được gìVì sao
Giấy sạch sau một ngàyKhông có dầu béo đáng kể; chưa chứng minh là thậtCồn, hương liệu bay hơi và tinh dầu rẻ trộn vào đều bay hết
Vết loang trong mờ như dầu ănRất có thể pha dầu nền hoặc là dầu ngâmDầu béo không bay hơi ở nhiệt độ phòng
Quầng vàng nhạt với tinh dầu cam, bưởi, chanhBình thường với loại ép lạnhVỏ quả ép lạnh mang theo sáp và sắc tố không bay hơi
Vết nâu, dính với tinh dầu trầm, đàn hương, hoắc hươngKhông kết luận đượcCác tinh dầu gỗ, nhựa có phần rất nặng bay chậm cả tuần
Thả giọt vào cốc nướcHầu như không nói gìTinh dầu và dầu nền đều nổi, đều không tan
Đốt giấy hoặc đốt giọt dầuKhông nói gì, lại nguy hiểmMọi loại dầu đều cháy; không nên làm trong nhà
Mùi trên giấy giữ y nguyên từ đầu đến cuốiGợi ý hương liệu, cần thử thêmTinh dầu thật đổi mùi khi phần nhẹ bay trước, phần nặng ở lại

Câu hỏi "tinh dầu này có đúng loài, đúng thành phần, có bị trộn chất tổng hợp không" chỉ phòng kiểm nghiệm trả lời được, thường bằng sắc ký khí khối phổ, so dải thành phần với chuẩn của loài đó. Ở nhà, phép thử giấy là cái lưới lọc thô: loại được lọ pha dầu béo rõ ràng, không cấp được giấy chứng nhận cho lọ còn lại.

Đọc nhãn để biết lọ đó tự nhận là gì

Trước khi nhỏ giọt nào, đọc nhãn đã. Một lọ tinh dầu tử tế ghi tên thường kèm tên khoa học theo chữ La-tinh, vì "tràm", "sả", "oải hương" mỗi tên ứng với vài loài cây khác nhau. Nhãn nên ghi bộ phận cây (lá, vỏ quả, củ, gỗ, hoa) và cách chiết (chưng cất hơi nước hay ép lạnh), cùng nơi sản xuất, đơn vị chịu trách nhiệm và hạn dùng hoặc ngày đóng.

Chữ cần đọc kỹ nhất nằm ở dòng thành phần. Nếu có tên một loại dầu khác như dầu dừa phân đoạn, dầu hạt nho, dầu jojoba, đó là lọ đã pha loãng sẵn, thường bán để bôi. Lọ pha loãng không có lỗi gì, miễn nhãn nói thật; lỗi là khi nó ghi "nguyên chất 100%" ở mặt trước mà mặt sau có dầu nền, hoặc không có mặt sau nào cả.

Các chữ "thiên nhiên", "organic", "cao cấp", "chiết xuất" tự chúng không phải cam kết về độ nguyên chất. Chữ "hương" hoặc "fragrance", "parfum", "aroma" trên thành phần nghĩa là có hương liệu. Lọ ghi "tinh dầu thơm phòng" hay "dầu thơm" thường là hương liệu, không phải tinh dầu cây. Không có nhãn phụ tiếng Việt, không có tên đơn vị chịu trách nhiệm thì bạn không có ai để hỏi lại khi lọ có vấn đề.

Mua ở đâu đáng tin và cất tinh dầu thế nào

Không có địa chỉ nào tự động đáng tin; đáng tin là khi người bán chịu nói rõ và chịu trách nhiệm. Hỏi họ tên khoa học, bộ phận chiết, cách chiết, lô sản xuất. Người bán nghiêm túc trả lời được, có phiếu phân tích thành phần của lô hàng nếu bạn xin xem. Người bán chỉ nói "hàng nhà nấu, nguyên chất, dùng là biết" thì bạn chưa có thông tin gì.

Giá rẻ hơn hẳn mặt bằng chung của chính loại tinh dầu đó là dấu hiệu đáng ngờ, nhất là với loại vốn hiếm như hoa hồng, trầm, đàn hương. Lọ to bán lẻ theo lít cho người dùng gia đình cũng nên cân nhắc: tinh dầu dùng từng giọt, mua lọ nhỏ cho mỗi loại mới lần đầu, thử giấy, ngửi, dùng hết rồi mới mua lại lọ to hơn.

Cất tinh dầu trong chai thuỷ tinh tối màu, nắp kín có nút nhỏ giọt, để nơi mát, tránh nắng, xa bếp lửa và ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Không đựng trong chai nhựa mỏng, nhiều loại tinh dầu làm nhựa mềm và nhiễm mùi. Tinh dầu vỏ quả có họ cam bị oxy hoá nhanh, thường nên dùng trong khoảng một năm sau khi mở; mùi chua gắt, hắc là dấu hiệu đã cũ.

Lỡ mua lọ nghi pha thì làm gì

Đầu tiên đừng vứt. Giữ nguyên lọ, nhãn, hoá đơn hoặc tin nhắn mua bán, chụp ảnh tờ giấy thử có ghi ngày. Đó là những thứ cần khi bạn muốn phản ánh với người bán hoặc gửi mẫu đi kiểm.

Nói chuyện với người bán bằng sự việc, không bằng kết luận: "giọt trên giấy sau một ngày vẫn còn vết loang như dầu ăn, nhờ bên bán cho xem phiếu phân tích lô này". Người bán đàng hoàng sẽ đưa giấy tờ hoặc nhận đổi trả. Đừng đăng lên mạng gọi tên người bán là lừa đảo khi chưa có kết quả kiểm nghiệm; phép thử giấy chỉ là dấu hiệu, chưa phải bằng chứng.

Nếu cần chắc chắn, có thể gửi mẫu tới một phòng kiểm nghiệm được công nhận, hỏi trước họ có phân tích thành phần tinh dầu không và cần bao nhiêu mẫu. Trong lúc chờ, đừng dùng lọ đó để bôi lên da hay để gần trẻ nhỏ; tinh dầu pha không rõ thành phần có thể gây kích ứng mà bạn không đoán trước được. Lỡ có người nuốt phải tinh dầu, hoặc trẻ nhỏ uống nhầm, đưa ngay tới cơ sở y tế, mang theo chai để bác sĩ biết đó là gì.

Câu hỏi thường gặp

Tinh dầu nhỏ lên giấy bao lâu thì bay hết?

Tuỳ loại. Tinh dầu vỏ quả, sả, bạc hà, tràm thường khô sau vài giờ đến nửa ngày ở phòng thoáng. Tinh dầu gỗ, nhựa, rễ bay chậm hơn nhiều, có thể còn vết vài ngày. Vì thế nên để giấy ít nhất một ngày rồi mới đọc kết quả.

Giấy không còn vết có phải tinh dầu chắc chắn nguyên chất không?

Chưa. Giấy sạch chỉ cho biết không có dầu béo đáng kể. Cồn, hương liệu bay hơi và tinh dầu rẻ trộn vào đều bay hết như tinh dầu thật, nên phép thử giấy không loại được các kiểu pha đó.

Dùng giấy ăn hay khăn giấy thay giấy trắng được không?

Được nhưng khó đọc hơn. Khăn giấy mỏng, nhiều lớp, dầu thấm loang rộng và khó thấy mép vết. Giấy in văn phòng loại thường, không tráng bóng, cho vết rõ và dễ so giữa các ô hơn.

Vì sao không nên đốt tinh dầu để thử?

Cả tinh dầu lẫn dầu nền đều cháy được, nên ngọn lửa không phân biệt được gì. Tinh dầu lại dễ bắt lửa, đốt trong nhà kín vừa sinh khói khó chịu vừa có nguy cơ cháy, bỏng tay. Phép thử này không có lợi gì để đổi lấy rủi ro đó.

Lọ tinh dầu ghi có dầu dừa trong thành phần có phải hàng giả không?

Không hẳn. Đó là lọ đã pha loãng sẵn, thường bán cho mục đích bôi. Chỉ đáng phàn nàn khi mặt trước ghi nguyên chất 100% mà thành phần lại có dầu nền, hoặc khi người bán giấu chuyện pha.

Có nên thử tinh dầu bằng cách nếm một giọt không?

Không. Tinh dầu nguyên chất rất đậm đặc, có thể làm bỏng rát miệng, cổ họng và gây ngộ độc nếu nuốt, nhất là với trẻ nhỏ. Không nếm, không nhỏ vào đồ uống để thử, và để chai xa tầm với của trẻ và vật nuôi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138