ThuanTuy.comThuần Tuý
Tinh dầu thiên nhiên, tinh dầu pha và hương liệu

Tinh dầu quế nguyên chất: nâu vàng, sánh, chìm trong nước và chỗ khác quế lá

Tinh dầu quế thật nặng hơn nước, nâu vàng, mùi cay ngọt đậm; lọ nổi trên nước, mùi nhạt hay thơm như bánh quy là dấu hiệu đã pha. Cách thử an toàn ở nhà.

two pairs of hands watching a drop of brown oil sink in a tall clear glass of water, cinnamon bark sticks on a tiled countertop, side view at table height, bright window light

Tinh dầu quế nguyên chất màu vàng nâu đến nâu đỏ, sánh hơn tinh dầu sả, tràm, mùi cay ngọt đậm đến mức ngửi từ xa đã thấy, và nặng hơn nước nên giọt thả vào cốc nước chìm xuống hoặc lơ lửng. Lọ có giọt nổi lềnh bềnh, mùi nhẹ, hoặc thơm ngọt như bánh quy quế là dấu hiệu đã pha dầu nền hoặc hương liệu.

Tinh dầu quế có một điểm hiếm: phép thử thả nước, vốn vô dụng với hầu hết tinh dầu, lại nói được đôi điều với quế, vì chất chính của nó nặng. Ở nhà bạn loại được lọ pha nhiều dầu nền, lọ chỉ là hương liệu, và nhận ra lọ ghi quế mà mùi đinh hương. Còn có bị thêm cinnamaldehyde tổng hợp hay không thì cần phòng kiểm nghiệm. Quế rất cay với da và niêm mạc, nên thử phải cẩn thận hơn các loại khác.

Tinh dầu quế thật: từ cây nào, chất gì và vì sao nó nặng

Quế trồng nhiều ở Việt Nam là Cinnamomum cassia, cây quế mà vỏ khô quen thuộc trong bếp. Tinh dầu quế thường được chưng cất hơi nước từ lá, cành nhỏ, vỏ, hoặc trộn các phần đó. Thành phần chính là cinnamaldehyde, chất cho mùi cay ngọt, ấm đặc trưng của quế, chiếm phần lớn tinh dầu. Kèm theo là một ít coumarin, các acetat và vài chất khác tạo chiều sâu cho mùi.

Cinnamaldehyde là phân tử có vòng thơm, nặng hơn nhiều so với citral của sả hay cineole của tràm. Vì vậy tinh dầu quế nhìn sánh hơn, chảy chậm hơn, và khối lượng riêng nhỉnh hơn nước. Đó là lý do giọt tinh dầu quế thật thả vào nước có xu hướng chìm xuống đáy hoặc lơ lửng, trong khi phần lớn tinh dầu khác và mọi loại dầu ăn đều nổi.

Màu tinh dầu quế mới cất thường vàng nhạt đến vàng nâu, để lâu sẫm dần sang nâu đỏ và đặc hơn vì cinnamaldehyde bị oxy hoá. Một lọ quế nâu sẫm không có nghĩa là pha, nhưng mùi chua hắc, gắt kèm màu sẫm là dấu hiệu hàng đã cũ. Tinh dầu quế bay hơi chậm hơn sả, trên giấy để lại vệt vàng nâu nhạt lâu hơn, đọc kết quả phải chờ lâu hơn.

Quế cassia, quế lá Ceylon và hương quế: đừng nhầm ba thứ

Tinh dầu vỏ quế và lá quế loài Ceylon khác hẳn nhau. Quế Ceylon, Cinnamomum verum, cho hai loại tinh dầu: từ vỏ thì giàu cinnamaldehyde, mùi quế ngọt; từ lá thì giàu eugenol, mùi giống đinh hương. Lọ ghi "tinh dầu lá quế" mà ngửi ra đinh hương có khi là đúng loại, không phải giả.

Quế cassia ở Việt Nam gần mùi vỏ quế. Tinh dầu cassia dù cất từ lá hay vỏ đều giàu cinnamaldehyde, nên mùi quế rõ, cay ngọt, không ngả đinh hương. Nếu lọ ghi quế cassia mà mùi đinh hương nổi lên, đó là chỗ nên hỏi.

Hương quế tổng hợp. Hương liệu mùi quế thường ngọt tròn, có nốt vani, kem, giống bánh quy hay nến thơm quế; thiếu vị cay hăng gắt của tinh dầu thật. Nó thường được hoà sẵn trong dung môi, nên nhẹ và nổi trên nước.

Dầu ngâm quế. Vỏ quế ngâm trong dầu ăn ra dầu béo màu nâu nhạt, mùi quế dịu. Đây không phải tinh dầu, để lại vết dầu trên giấy và nổi trên nước như dầu ăn.

Quế khác mẻ, khác bộ phận cũng khác mùi. Tinh dầu cất chủ yếu từ lá và cành nhỏ thường mùi tươi, sắc hơn; cất từ vỏ, vụn vỏ thì mùi tròn, ngọt và ấm hơn. Cây non hay cây già, cất lá tươi hay lá phơi cũng làm mùi xê dịch. Vì thế hai lọ quế thật đặt cạnh nhau vẫn có thể khác nhau rõ; điều cần soi là dấu hiệu lệch khỏi bản chất quế, như nổi trên nước, vết dầu mỡ, mùi bánh ngọt.

Tinh dầu quế bị pha thế nào và dấu hiệu từng kiểu

Quế đậm mùi, chỉ cần ít là thơm, nên rất dễ pha loãng mà người mua không thấy mùi yếu đi ngay.

  • Pha nhiều dầu nền: giọt nổi trên nước, giấy còn vết loang trong mờ sau một ngày, màu nhạt hơn, mùi vẫn quế nhưng mỏng.
  • Pha cồn: mở nắp có hơi cồn gắt khô, giọt loãng hẳn; thả vào nước làm nước vẩn đục, có khi một phần giọt nổi.
  • Hương liệu quế trong dung môi: mùi ngọt như bánh, nến; màu đỏ nâu đều và rực; nổi hoặc tan đục; mùi trên giấy giữ nguyên nhiều giờ.
  • Thêm cinnamaldehyde tổng hợp: chất này cũng nặng, cũng cay, nên qua mặt cả phép thử nước; mùi có thể phẳng, thiếu chiều sâu nhưng mũi thường không chắc được.
  • Trộn tinh dầu lá đinh hương hoặc quế lá giàu eugenol: mùi đinh hương lẫn vào rõ, ngửi trên giấy càng về sau càng giống đinh hương.

Màu đỏ tươi bất thường là điều nên để ý: tinh dầu quế thật ngả nâu đỏ khi cũ, không đỏ tươi như siro. Chất tạo màu không được phép dùng cho sản phẩm không khai báo là chuyện của người bán phải giải trình.

Thử tinh dầu quế ở nhà an toàn

Cần một cốc thuỷ tinh cao trong suốt đựng nước lạnh, giấy trắng thường, vài dải giấy, một chai dầu ăn làm mẫu đối chứng và vài thanh quế khô trong bếp. Quế rất cay với da, mắt, nên đeo găng tay mỏng nếu có.

  1. Bẻ một thanh quế khô, ngửi chỗ bẻ để nhớ mùi gốc: cay ngọt, ấm, hơi gỗ.
  2. Nhỏ một giọt tinh dầu lên dải giấy, cầm xa mặt cỡ một gang tay, phẩy nhẹ về phía mũi. Không ngửi sát chai, không đưa tay dính dầu lên mắt, mũi.
  3. Rót nước lạnh gần đầy cốc. Nhỏ một giọt tinh dầu từ độ cao thấp, sát mặt nước, quan sát từ bên hông cốc. Tinh dầu quế cassia thật thường chìm chậm xuống đáy hoặc lơ lửng giữa cốc.
  4. Nhỏ thêm một giọt dầu ăn vào cốc khác để thấy hình ảnh dầu nổi. So hai cốc. Giọt quế nổi hẳn trên mặt như dầu ăn là dấu hiệu có nhiều dầu nền hoặc dung môi nhẹ.
  5. Nhỏ một giọt lên tờ giấy trắng cạnh một giọt dầu ăn, để một đến hai ngày. Tinh dầu quế để lại vệt vàng nâu nhạt, khô, không loang mỡ; vết trong mờ như dầu ăn là có dầu béo.
  6. Ngửi lại dải giấy sau vài giờ. Mùi quế thật đổi dần sang ngọt ấm, hơi gỗ; mùi bánh quy vani giữ y nguyên là gợi ý hương liệu. Xong việc, đổ nước, rửa cốc, tay bằng xà phòng.

Nếu giọt chìm một phần và nổi một phần, lọ có thể pha một tỷ lệ vừa phải. Kết quả giữa chừng như vậy chỉ đủ để hỏi lại, chưa đủ để kết luận.

Phép thử với quế nói được tới đâu

Phép thử nước có ích với quế hơn với các loại khác, nhưng không phải đáp án cuối cùng.

MẹoNói được gìVì sao
Giọt chìm trong nướcPhù hợp với quế thật, chưa chắcCinnamaldehyde tổng hợp và tinh dầu nặng khác cũng chìm
Giọt nổi trên nướcĐáng nghi pha nhiều dầu nền, dung môiQuế cassia thật nặng hơn nước
Mùi rất cay rất đậmKhôngCinnamaldehyde tổng hợp cũng cay đậm
Màu càng đỏ càng thậtSaiQuế thật vàng nâu, sẫm khi cũ; đỏ tươi gợi ý phẩm màu
Giấy để lại vệt vàng nâuBình thườngPhần nặng của quế bay chậm, mang theo màu
Đốt thửSai, nguy hiểmMọi loại dầu đều cháy; khói quế cay mắt, cay họng

Tinh dầu quế có đúng loài, đúng tỷ lệ cinnamaldehyde, có lẫn chất tổng hợp hay không chỉ trả lời được bằng phân tích ở phòng kiểm nghiệm, so với dải thành phần chuẩn của loài.

Đọc nhãn, mua và cất tinh dầu quế

Nhãn rõ ràng ghi tên khoa học Cinnamomum cassia hay Cinnamomum verum, ghi bộ phận chiết là vỏ, lá hay cành. Hai thông tin này quyết định mùi bạn nhận được. Chữ "cinnamon bark" là vỏ quế, "cinnamon leaf" là lá quế, "cassia" là quế cassia. Lọ chỉ ghi "tinh dầu quế" không có gì thêm thì chưa trả lời được câu nào.

Thành phần có dầu nền nghĩa là lọ đã pha loãng sẵn; với quế, nhiều nơi bán loại pha loãng vì tinh dầu nguyên chất rất cay da, điều đó không sai nếu ghi rõ. Chữ "fragrance", "hương quế", "aroma" là hương liệu. Nhãn cần có đơn vị chịu trách nhiệm, nơi sản xuất, ngày đóng hoặc hạn dùng.

Mua nơi người bán nói được loài, bộ phận chiết, cho xem phiếu phân tích lô hàng. Mua lọ nhỏ trước. Cất trong chai thuỷ tinh tối màu nắp kín, để mát, xa bếp, xa trẻ nhỏ và vật nuôi; quế cay rát, trẻ nghịch chai dễ bị bỏng da, bỏng mắt. Tinh dầu quế làm mềm, ăn mòn một số loại nhựa, đừng chiết sang chai nhựa.

Một lỗi hay gặp là mua chai quế cỡ lớn để dùng dần nhiều năm. Quế dùng rất ít mỗi lần, chai lớn mở ra đóng vào hàng trăm lần, không khí lọt vào làm cinnamaldehyde oxy hoá, tới nửa chai thì mùi đã gắt và màu sẫm hẳn. Mua chai nhỏ vừa đủ dùng trong một năm thường cho mùi đều hơn, lại dễ thử nghiệm với lọ mới khi đổi người bán.

Nghi lọ quế bị pha hoặc lỡ dính vào da, mắt thì làm gì

Giữ chai, nhãn, ảnh cốc nước và tờ giấy thử có ghi ngày. Nhắn người bán điều bạn thấy, ví dụ "giọt nổi hẳn trên nước như dầu ăn", và hỏi phiếu phân tích lô. Không quy kết công khai khi chưa có kết quả kiểm nghiệm. Muốn có bằng chứng, gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm được công nhận.

Tinh dầu quế dính da gây rát đỏ, dính mắt rất đau. Lỡ dính da, lau bớt bằng khăn khô thấm dầu ăn rồi rửa xà phòng và nước; dính mắt, rửa bằng nước sạch chảy liên tục nhiều phút và đi khám. Trẻ nuốt phải thì không gây nôn, đưa ngay tới cơ sở y tế, mang theo chai.

Không dùng lọ nghi pha cho bất kỳ việc gì gần trẻ nhỏ. Không nhỏ tinh dầu quế vào đồ uống, món ăn để tạo mùi; trong bếp, vỏ quế khô cho mùi đủ đậm mà an toàn hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao tinh dầu quế chìm trong nước còn tinh dầu khác thì nổi?

Chất chính của tinh dầu quế là cinnamaldehyde, phân tử nặng có vòng thơm, làm khối lượng riêng của tinh dầu nhỉnh hơn nước. Phần lớn tinh dầu khác như sả, tràm, cam có chất chính nhẹ nên nổi.

Tinh dầu quế nổi trên nước có chắc là giả không?

Không chắc nhưng đáng nghi. Quế cassia thật thường chìm hoặc lơ lửng. Nổi hẳn như dầu ăn gợi ý pha nhiều dầu nền hoặc dung môi nhẹ. Cũng cần xem nhãn có ghi đã pha loãng không trước khi kết luận.

Tinh dầu lá quế có mùi đinh hương là sao?

Lá quế Ceylon giàu eugenol, chất chính của đinh hương, nên tinh dầu lá của loài đó mùi giống đinh hương là đúng. Còn tinh dầu quế cassia, cất từ lá hay vỏ, đều giàu cinnamaldehyde và mùi quế rõ.

Tinh dầu quế để lâu sẫm màu có sao không?

Đó là dấu hiệu tinh dầu bị oxy hoá dần. Sẫm màu và đặc hơn chút là bình thường theo thời gian; mùi chua gắt, khác hẳn mùi quế ban đầu thì nên thay lọ mới.

Có nên dùng tinh dầu quế để tạo mùi cho bánh, đồ uống?

Không nên dùng tinh dầu quế mua để xông, bôi vào đồ ăn uống. Nó rất đậm và cay, dễ làm rát miệng, không ghi là dùng cho thực phẩm. Trong bếp, dùng quế thanh hoặc bột quế.

Tinh dầu quế dính tay bị rát thì làm sao?

Lau bớt bằng khăn khô hoặc khăn thấm chút dầu ăn để kéo tinh dầu ra, rồi rửa kỹ bằng xà phòng và nước. Rát nhiều, phồng rộp hoặc dính vào mắt thì đi khám. Lần sau đeo găng khi thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138