Sữa bột nguyên kem là sữa bò cô đặc rồi sấy khô, giữ nguyên đạm, đường sữa và béo sữa; hoà với nước lại thành sữa. Bột kem béo (thường gọi creamer, bột béo) phần lớn là siro glucose sấy khô và dầu thực vật, có một ít đạm sữa để nhũ hoá; hoà nước ra màu trắng đục như sữa nhưng không phải sữa. Phần lớn "bột sữa" dùng pha trà sữa, cà phê hoà tan là bột kem béo.
Bột kem béo không có gì sai khi gọi đúng tên; nó rẻ, dễ tan, cho màu và độ béo cho đồ uống. Rắc rối nằm ở hàng chia lẻ bao lớn sang túi nhỏ không nhãn, gọi là "sữa bột", "bột sữa béo", và ở những người mua về để pha cho cả nhà uống như sữa. Đọc thành phần là cách chắc nhất; hoà nước lạnh, để lắng, hâm ấm, nếm giúp bạn nhận ra khác biệt khi so hai loại.
Sữa bột nguyên kem có gì và nó cư xử ra sao
Sữa bột nguyên kem đi từ sữa lỏng, được cô đặc rồi phun sấy thành hạt bột mịn. Trong bột có đạm sữa (casein, whey), đường lactose và béo sữa, cùng khoáng như canxi. Vì đạm chiếm phần đáng kể, bột hút ẩm, dễ vón khi gặp hơi nước, có mùi sữa nấu thoảng mùi bánh quy, màu trắng ngà hơi kem.
Hoà vào nước ấm, sữa bột nguyên kem tan thành sữa, để lâu thì béo có thể nổi nhẹ trên mặt. Hoà vào nước lạnh, bột tan chậm hơn, hay đóng cục nhỏ ở mặt nước (đạm hút nước ở ngoài trước, khoá bột khô bên trong). Đun sữa hoàn nguyên lên, mặt tạo màng đạm mỏng như sữa tươi.
Vị của sữa bột nguyên kem không ngọt sắc mà ngọt dịu của đường sữa, hậu vị béo sữa. Có loại tách bớt béo thành sữa bột gầy: trắng hơn, nhạt hơn, ít béo. Cả hai đều là sữa; khác bột kem béo ở chỗ đạm và đường đều đến từ sữa.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: sữa bột nguyên kem có béo sữa nên ôi nhanh hơn sữa bột gầy sau khi mở túi. Túi sữa bột nguyên kem để hở vài tuần có thể có mùi dầu cũ, mùi giấy. Mùi đó không phải dấu hiệu pha, mà là dấu hiệu cất không kỹ.
Bột kem béo là gì và các kiểu nhầm
Thành phần. Siro glucose (đường từ tinh bột) sấy khô chiếm phần lớn, dầu thực vật (thường dầu cọ hoặc dầu dừa), một ít natri caseinat (đạm sữa) để giữ dầu không tách, cùng chất nhũ hoá, chất chống vón. Một số loại có thêm chút sữa bột.
Vì sao được dùng. Rẻ hơn sữa bột nhiều, tan nhanh cả trong nước nóng, không vón, không làm trà, cà phê bị vón đạm, cho màu trắng đục và vị béo. Đó là lý do nó có mặt ở hầu hết đồ uống pha sẵn.
Gọi là "sữa bột", "bột sữa". Túi chia lẻ không nhãn gọi theo thói quen người bán; người mua tưởng sữa bột.
Gói "bột sữa béo" có tên gọi nước đôi. Chữ "sữa" to, chữ "bột kem béo thực vật" nhỏ. Dòng thành phần mới nói thật: siro glucose, dầu thực vật đứng đầu.
Sữa bột pha bột kem béo. Trộn hai loại cho rẻ mà vẫn có mùi sữa. Nhãn đúng phải ghi cả hai thành phần.
Không thuộc nhóm này: sữa công thức cho trẻ. Sữa cho trẻ là loại sản phẩm riêng với quy định riêng; chuyên mục này không bàn tới.
Đọc nhãn túi bột
Theo quy định ghi nhãn hiện hành, thành phần xếp theo khối lượng giảm dần. Nhìn ba thành phần đầu là đủ biết túi bột là sữa hay kem béo.
| Ba thành phần đầu | Hiểu là | Chú ý |
|---|---|---|
| Sữa bột nguyên kem (hoặc "sữa nguyên kem dạng bột") là thành phần duy nhất hoặc đứng đầu | Sữa bột | Có thể thêm vitamin, khoáng |
| Sữa bột gầy, sữa bột tách béo | Sữa bột ít béo | Vẫn là sữa |
| Siro glucose, dầu thực vật, natri caseinat | Bột kem béo | Chữ "caseinat" là đạm sữa nhưng chiếm phần nhỏ |
| Siro glucose, dầu thực vật, sữa bột | Bột kem béo có thêm ít sữa | Sữa bột đứng sau thì ít hơn |
| Túi chia lẻ không nhãn | Không biết | Hỏi bao gốc và đọc thành phần trên bao |
Chữ "không chứa cholesterol" hay "béo thực vật" trên gói thường là dấu hiệu của bột kem béo, vì chất béo thực vật vốn không có cholesterol. Chữ "giàu đạm", "nhiều canxi" thường thấy hơn ở sữa bột thật.
Với túi chia lẻ, hãy xin chụp ảnh mặt sau bao gốc, chỗ in dòng thành phần, chứ không chỉ mặt trước có tên thương mại. Bao lớn dành cho quầy pha chế thường ghi rõ "bột kem béo" hay "creamer" ở tên sản phẩm; chữ đó biến mất khi bột được chuyển sang túi nhỏ, và đó là lúc người mua dễ hiểu nhầm nhất. Nếu người bán nói không còn bao gốc, coi như túi bột không có thông tin và tự quyết định có mua hay không.
Thử ở bếp: nước lạnh, để lắng, hâm ấm
Cần một túi sữa bột nguyên kem có nhãn rõ để so, hai ly thuỷ tinh trong, nước lạnh, chén, nồi nước nóng.
- Rắc mỗi loại một thìa lên mặt ly nước lạnh, không khuấy, quan sát một phút. Sữa bột thường nổi, đóng cục nhỏ, thấm nước chậm; bột kem béo chìm và tan nhanh hơn, ít vón.
- Khuấy đều cả hai. Nhìn màu dưới ánh sáng cửa sổ: sữa bột hoà ra trắng ngà; bột kem béo hoà ra trắng đục đều, có khi hơi xanh xám ở mép ly.
- Để hai ly vào ngăn mát khoảng hai giờ. Bột kem béo hay có lớp mỏng sáp hoặc vòng béo trắng đọng trên mặt vì dầu thực vật đông ở nhiệt độ tủ lạnh; sữa bột có váng mềm nhẹ hoặc không đáng kể.
- Rót một ít mỗi loại vào chén, hâm cách thuỷ khoảng mười phút. Sữa bột cho màng đạm mỏng như sữa; bột kem béo ít đạm nên màng rất mỏng hoặc không có, đôi khi thấy đốm dầu nhỏ.
- Nếm một ngụm nhỏ khi còn ấm. Sữa bột ngọt dịu, mùi sữa; bột kem béo ngọt kiểu đường bột, béo đọng, mùi "sữa" là mùi hương.
Phép thử chỉ rõ khi so hai loại. Bột kem béo có thêm sữa bột cho kết quả nằm giữa; lúc đó nhãn bao gốc quyết định.
Mẹo nào nói được điều gì
Một số mẹo về "bột sữa" đang được truyền nhau.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Tan nhanh trong nước lạnh là sữa bột tốt | Ngược lại | Bột kem béo được làm để tan nhanh; sữa bột thường vón trong nước lạnh |
| Bột trắng tinh là bột kem béo | Gợi ý | Sữa bột hơi ngà; nhưng sữa bột gầy cũng trắng |
| Để lạnh thấy lớp sáp là dầu thực vật | Gợi ý khá tốt khi so | Dầu cọ, dầu dừa đông ở nhiệt độ cao hơn béo sữa |
| Nếm ngọt hơn là bột kem béo | Yếu | Có sữa bột thêm đường; có bột kem béo ít ngọt |
| Biết hàm lượng sữa trong bột | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần đo đạm, đường lactose, thành phần chất béo |
Hiểu rõ giới hạn giúp bạn tránh nghi oan túi sữa bột thật chỉ vì nó khó tan, một lỗi rất hay gặp. Cũng đừng dùng nước sôi già để thử độ tan: ở nhiệt độ đó cả hai loại đều tan khá tốt, khác biệt biến mất, và bạn còn dễ bị bỏng khi khuấy ly thuỷ tinh mỏng.
Dùng bột kem béo và sữa bột vào đúng việc
Phân biệt hai loại bột không phải để loại bỏ bột kem béo khỏi bếp, mà để dùng đúng chỗ. Bột kem béo hợp với trà sữa, cà phê hoà tan, đồ uống cần màu trắng đục và vị béo mà không bị vón khi gặp trà nóng hay cà phê có axit. Nó cũng không cần giữ lạnh như sữa tươi, tiện cho quầy pha chế.
Sữa bột nguyên kem hợp khi bạn muốn có sữa thật: pha thành sữa uống, làm sữa chua (cần đạm sữa để đông), làm bánh cần mùi sữa và màu vàng nâu khi nướng, nấu chè, làm kẹo sữa. Thử làm sữa chua bằng bột kem béo sẽ thấy hũ không đông hoặc đông rất lỏng, vì không đủ casein để tạo mạng.
Một sai lầm hay gặp ở các gia đình là mua túi "bột sữa" về pha cho người già, người ốm uống thay sữa vì nghĩ là sữa bột. Nếu túi đó là bột kem béo, người uống nhận chủ yếu đường và dầu, rất ít đạm. Với người cần dinh dưỡng từ sữa, hãy chắc chắn đó là sữa bột bằng cách đọc nhãn, và hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về lượng phù hợp.
Mua, cất và khi đã lỡ mua nhầm
Nếu bạn cần sữa bột để pha uống hay làm bánh, mua túi, lon có nhãn đầy đủ, đọc ba thành phần đầu ngay tại chỗ. Sữa bột thật đắt hơn bột kem béo đáng kể, nên túi "sữa bột nguyên kem" chia lẻ rẻ hơn hẳn mặt bằng chung là điều cần hỏi lại. Hàng chia lẻ chỉ mua ở nơi cho xem bao gốc.
Sữa bột và bột kem béo đều hút ẩm, dễ vón và ôi dầu. Cất trong hộp kín, khô, mát, tránh nắng; dùng thìa khô. Bột có mùi dầu ôi, mùi chua, đổi màu vàng sẫm hoặc mọt thì bỏ.
Lỡ mua bột kem béo tưởng là sữa bột, bạn vẫn dùng nó cho đúng việc: pha trà sữa, cà phê. Đừng dùng thay sữa cho trẻ nhỏ hay người cần dinh dưỡng từ sữa. Giữ túi, chụp ảnh, hỏi người bán về bao gốc; xác định hàm lượng sữa thì cần phòng kiểm nghiệm.
Câu hỏi thường gặp
Bột kem béo có phải sữa giả không?
Không. Bột kem béo là sản phẩm khác, dùng để tạo béo, tạo màu cho đồ uống. Nó thành vấn đề khi bị bán như sữa bột hoặc được dùng thay sữa cho người cần dinh dưỡng từ sữa.
Trà sữa pha bằng bột kem béo có sữa không?
Có thể có rất ít, từ phần đạm sữa trong bột kem béo, hoặc có nếu quán pha thêm sữa tươi, sữa đặc. Muốn biết, hỏi quán họ dùng gì, vì nhìn ly trà sữa thì không phân biệt được.
Sữa bột vón cục trong nước lạnh có phải bị hỏng không?
Không. Đạm sữa hút nước nhanh ở bề mặt, khoá phần bột khô bên trong thành cục. Hoà với một ít nước ấm thành hồ trước rồi mới thêm nước là hết vón.
Có nên tự pha sữa từ sữa bột nguyên kem cho người lớn uống?
Được, sữa hoàn nguyên từ sữa bột nguyên kem vẫn là sữa. Pha theo tỷ lệ hướng dẫn trên túi, dùng nước sạch đã đun sôi để nguội bớt, uống trong ngày hoặc để tủ lạnh.
Bột kem béo để lâu có mùi lạ là sao?
Dầu thực vật trong bột bị oxy hoá theo thời gian, nhất là khi túi hở, ẩm, nóng. Mùi dầu ôi, mùi xà phòng là dấu hiệu nên bỏ, kể cả khi còn hạn.
Sữa bột cho trẻ có phân biệt theo cách này được không?
Không. Sữa cho trẻ là sản phẩm riêng với công thức và quy định riêng. Chọn sữa cho trẻ cần hỏi bác sĩ nhi và mua ở nơi phân phối chính thức, không dựa vào các phép thử tại nhà.