ThuanTuy.comThuần Tuý
Dầu ăn, dầu dừa, dầu mè và dầu phộng ép

Dầu phộng nguyên chất ép thủ công: mùi lạc rang, cặn lắng và rủi ro chai không nhãn

Dầu phộng ép thật vàng óng, thơm lạc rang, lắng cặn nâu khi để yên. Cách nhận biết dầu pha, dầu thêm hương, và vì sao lạc mốc đáng lo hơn chuyện pha.

A man's hands slowly pouring golden peanut oil from a plain glass jug into a clear glass bowl, roasted peanuts on a rustic wooden tray, bright window light

Dầu phộng ép nguyên chất có màu vàng óng đến vàng đậm, thơm mùi lạc rang rõ nhưng không gắt, để yên vài ngày lắng một lớp cặn nâu dưới đáy, và chuyển đục, sánh lại khi để ngăn mát. Dầu thơm nồng như kẹo lạc nhưng vị nhạt, trong vắt không chút cặn mà vẫn gọi là "ép mộc", hoặc có mùi hôi mốc là những thứ nên nghi.

Dầu phộng ép là loại dầu "nhà làm" phổ biến nhất trong bếp Việt, và cũng là loại hay được bán chai không nhãn nhất. Kiểu pha thường gặp là trộn dầu ăn rẻ rồi thêm hương lạc cho thơm. Nhưng với dầu phộng, rủi ro lớn hơn cả chuyện pha lại là hạt lạc mốc: mắt và mũi bạn có thể bắt được một phần dấu hiệu, còn độc tố nấm mốc thì chỉ phòng kiểm nghiệm đo được. Bài này đi từng bước: dầu thật ra sao, kiểu pha nào lộ được ở nhà, và khi nào nên dừng mua một nguồn dầu.

Dầu phộng ép thật trông, ngửi, đông ra sao và vì sao

Người ép dầu phộng thường rang hoặc hấp lạc trước khi ép để dầu ra nhiều và thơm. Nhiệt làm đạm và đường trong hạt lạc sẫm màu, sinh mùi thơm đặc trưng của lạc rang, và một phần mùi ấy tan vào dầu. Vì vậy dầu ép mộc có màu vàng óng, đôi khi vàng đậm, và thơm lạc rõ khi mở nắp. Lạc rang càng kỹ dầu càng đậm màu, thơm càng mạnh.

Dầu ép xong thường chỉ được để lắng, lọc qua vải, không tẩy màu, không khử mùi. Trong dầu còn những mảnh xác lạc rất nhỏ, nên để yên vài ngày bạn sẽ thấy một lớp cặn nâu lắng xuống đáy, phần trên trong hơn. Cặn đó là dấu hiệu của dầu chưa tinh luyện chứ không phải tạp chất cho thêm.

Dầu phộng có một lượng chất béo đông ở nhiệt độ ngăn mát, nhiều hơn dầu nành hay dầu hướng dương. Để ngăn mát vài giờ, dầu phộng thật thường chuyển đục, sánh lại, có khi đông thành từng mảng như mỡ mềm ở đáy chén. Lấy ra để ngoài một lúc là trong lại.

Nếm một chút trên đầu thìa: béo, bùi, mùi lạc kéo dài, không cay họng. Vị đắng, hôi, chua hay mùi ẩm mốc là dấu hiệu dầu đã ôi hoặc ép từ hạt không tốt.

Kiểu pha và rủi ro hay gặp với dầu phộng bán lẻ

Pha dầu ăn rẻ. Dầu nành, dầu cọ hay dầu thực vật hỗn hợp trộn vào dầu phộng để tăng lượng. Mùi lạc nhạt đi, dầu loãng hơn, màu nhạt hơn dầu ép mộc. Nếu là dầu cọ thì khi để lạnh dầu đông nhiều và nhanh bất thường.

Thêm hương lạc. Dầu pha hoặc dầu tinh luyện được thêm hương để thơm như dầu ép. Mùi thường ngọt, nồng, giống mùi kẹo lạc, xộc lên mạnh lúc mở nắp nhưng khi phi hành tỏi lại nhanh tắt, món ăn không còn mùi lạc.

Dầu tinh luyện gọi là ép mộc. Dầu phộng tinh luyện vẫn là dầu lạc nhưng đã qua tẩy màu, khử mùi nên trong vắt, gần như không mùi, không cặn. Nó chỉ thành vấn đề khi bán dưới danh nghĩa "ép thủ công nguyên chất".

Ép từ lạc mốc, lạc kém. Lạc ẩm, mốc, lép, mọt được gom ép dầu vì không bán được hạt. Dầu ra có thể có mùi ẩm mốc, vị đắng. Đây là rủi ro đáng lo nhất vì nấm mốc trên lạc có thể sinh độc tố, và độc tố đó không mất đi khi nấu.

Đựng chai cũ, để lâu. Dầu ép thủ công bán chai tái sử dụng, để dưới nắng nơi bán hàng nhiều ngày, nhanh ôi hơn hẳn. Mùi hôi dầu cũ dễ bị nhầm thành "mùi dầu nguyên chất đậm".

Tự kiểm dầu phộng ở bếp

Cần một chén thuỷ tinh trong, khăn giấy trắng, tủ lạnh, ánh sáng ban ngày. Cách làm này dùng được cho cả dầu có nhãn và dầu chai không nhãn.

  1. Để chai đứng yên hai ba ngày rồi nhìn đáy. Có một lớp cặn nâu mỏng, phần trên trong hơn: phù hợp với dầu ép chưa tinh luyện. Không có tí cặn nào mà người bán nói ép mộc, chưa lọc kỹ: nên hỏi lại.
  2. Rót một ít phần dầu trong ra chén, soi lên cửa sổ. Ghi nhớ màu: vàng óng, vàng đậm hay vàng nhạt gần như dầu chai siêu thị.
  3. Phẩy tay trên miệng chén để ngửi. Mùi lạc rang ấm, dịu, giữ lâu là dấu hiệu tốt. Mùi ngọt gắt như kẹo, ngửi một lúc là hết, nghi có hương thêm. Mùi mốc, ẩm, chua: dừng, không dùng.
  4. Cho chén dầu vào ngăn mát khoảng hai đến ba giờ. Dầu phộng thật thường đục, sánh, có mảng đông. Hoàn toàn trong và lỏng như lúc đầu: nghi dầu pha nhiều dầu nành, hướng dương. Đông cứng gần hết khối: nghi có dầu cọ.
  5. Chấm một giọt dầu lên khăn giấy trắng, để mười phút. Vết dầu vàng đều; viền không có màu lạ, không có quầng nước.
  6. Đun nóng nhẹ một thìa dầu trong chảo nhỏ, chưa tới mức bốc khói, cho vào vài lát tỏi. Dầu thật cho mùi lạc hoà với tỏi, thơm lâu. Dầu thêm hương thường mất mùi lạc rất nhanh, chỉ còn mùi tỏi.

Đừng dựa vào một bước duy nhất. Dầu đạt bốn trên sáu bước và bước còn lại chỉ hơi khác thì thường là khác giống lạc, khác cách rang; dầu sai ở mùi mốc thì một bước thôi cũng đủ để bỏ.

Mẹo về dầu phộng: tin được tới đâu

Dưới đây là những câu hay nghe khi mua dầu phộng, và mỗi câu thực ra nói được gì.

MẹoNói được gìVì sao
Có cặn là dầu ép thậtChỉ cho biết chưa tinh luyện kỹDầu pha vẫn có thể có cặn nếu nền là dầu ép thật
Thơm nồng là nguyên chấtKhông chắcHương liệu thêm vào có thể thơm nồng hơn dầu ép thật
Để ngăn mát không đông là dầu phaGợi ý, không kết luậnMức đông tuỳ giống lạc và nhiệt độ ngăn mát; dầu pha cọ lại đông nhiều hơn
Dầu vàng đậm là dầu tốtSaiMàu đậm do rang kỹ, có khi do rang quá hoặc dầu đã cũ
Nhìn, ngửi biết dầu có độc tố nấm mốcKhôngĐộc tố không màu, không mùi; chỉ phòng kiểm nghiệm đo được
Đun tới bốc khói xem khói nhiều hay ítKhông nên làmKhói dầu có hại, nguy cơ cháy; mức khói còn tuỳ dầu cũ hay mới

Điều đáng nhớ nhất với dầu phộng: mùi mốc là tín hiệu bỏ ngay, nhưng không có mùi mốc chưa có nghĩa là không có độc tố. Vì vậy chọn nguồn lạc tốt quan trọng hơn mọi phép thử.

Đọc nhãn dầu phộng và hỏi người bán chai không nhãn

Trên chai có nhãn, xem tên sản phẩm trước: "dầu phộng", "dầu lạc ép", "dầu lạc tinh luyện" hay "dầu thực vật" kèm hình củ lạc. Chỉ khi tên gọi và thành phần đều là dầu lạc thì đó mới là dầu lạc đơn chất. Thành phần có thêm "dầu đậu nành", "dầu cọ", "hương lạc", "hương liệu" là dầu hỗn hợp, dù mặt trước in to chữ lạc.

Chữ "ép thủ công", "ép mộc", "ép truyền thống" mô tả cách làm, không phải chỉ tiêu chất lượng. Thông tin có giá trị là đơn vị chịu trách nhiệm, địa chỉ, ngày sản xuất, hạn dùng, và sản phẩm được công bố theo quy định hiện hành.

Với chai không nhãn, bạn chỉ có lời người bán. Hỏi cụ thể: lạc từ đâu, ép ngày nào, có rang không, lọc mấy lần, hạt có được lựa bỏ hạt mốc, hạt lép không. Người ép thật thường kể được quy trình, cho xem hạt lạc, cho mua thử một chai nhỏ. Người bán chỉ nhắc đi nhắc lại "nguyên chất trăm phần trăm" mà không nói gì về hạt thì bạn nên dè dặt.

Một chi tiết nhiều người bỏ qua: dầu ép thủ công thường không có chất chống oxy hoá thêm vào, nên hạn dùng thực tế ngắn hơn dầu công nghiệp. Ngày ép quan trọng hơn lời hứa "để cả năm không hư".

Mua dầu phộng ở đâu đáng tin, cất ra sao

Ưu tiên nguồn mà bạn biết người ép, hoặc nơi bán có người đứng ra chịu trách nhiệm, có nhãn đầy đủ. Cách chắc hơn cả là mua lạc hạt tốt, lựa bỏ hạt mốc, rồi mang đến nơi ép tại chỗ cho bạn xem hạt vào máy.

Lần đầu mua của nguồn mới, lấy lượng nhỏ, thử theo các bước trên, dùng nấu vài món. Đạt rồi mới mua nhiều. Dầu rẻ hơn hẳn mặt bằng chung mà vẫn thơm nức là lúc nên chậm lại.

Mang về, nếu có cặn nhiều, để lắng rồi chắt sang chai thuỷ tinh sạch, khô. Cất nơi tối, mát, đậy kín; không để cạnh bếp hay nơi nắng chiếu. Dầu ép thủ công nên dùng trong vài tháng.

Không đổ dầu mới vào chai dầu cũ, không dùng thìa ướt múc dầu. Dầu bắt đầu có mùi hôi kiểu sơn cũ, vị đắng là đã ôi, nên bỏ.

Lỡ mua dầu phộng nghi pha hoặc có mùi mốc

Dầu có mùi mốc, mùi ẩm hay vị đắng: ngừng dùng ngay, kể cả khi đã dùng một nửa. Đừng cố "dùng nốt để chiên" vì độc tố từ lạc mốc không mất đi khi chiên.

Người trong nhà, nhất là trẻ nhỏ, có dấu hiệu khó chịu, đau bụng, nôn hoặc dị ứng sau khi ăn món dùng dầu lạc thì đưa đi khám, mang theo chai dầu. Người dị ứng lạc phải tránh cả dầu lạc ép thủ công vì dầu chưa tinh luyện còn có thể mang đạm lạc.

Giữ lại chai, chụp ảnh, ghi ngày mua và nơi mua. Phản ánh với người bán bằng điều bạn thấy: mùi mốc, không có mùi lạc khi phi tỏi, dầu không đục chút nào khi để lạnh. Đừng kết luận người ta pha hay cố ý bán dầu hỏng khi chưa có căn cứ.

Muốn biết chắc có lẫn dầu khác hay có độc tố nấm mốc vượt mức cho phép, gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận. Kết quả kiểm nghiệm mới là căn cứ khi bạn cần phản ánh tới cơ quan chức năng.

Câu hỏi thường gặp

Dầu phộng để tủ lạnh bị đông có phải dầu pha mỡ không?

Không. Dầu phộng có một phần chất béo đông ở nhiệt độ ngăn mát nên đục và đông từng mảng là bình thường. Để ra ngoài một lúc là dầu trong lại.

Dầu phộng ép có cặn dưới đáy chai dùng được không?

Được. Cặn nâu là xác lạc rất nhỏ chưa lắng hết. Bạn có thể để lắng rồi chắt phần trong sang chai sạch, bỏ cặn để dầu giữ lâu hơn.

Làm sao biết dầu phộng có thêm hương lạc?

Hương thêm thường ngọt và nồng lúc mở nắp nhưng tắt nhanh khi đun với tỏi hành. Dầu ép thật giữ mùi lạc lâu trong món ăn. Phép thử này chỉ là gợi ý, chưa phải kết luận.

Dầu phộng ép thủ công có an toàn hơn dầu đóng chai không?

Không mặc nhiên. Dầu ép thủ công chỉ tốt khi hạt lạc tốt, ép sạch, cất đúng. Dầu từ lạc mốc có thể mang độc tố nấm mốc mà mắt mũi không nhận ra.

Người dị ứng đậu phộng có dùng được dầu phộng ép không?

Nên tránh. Dầu chưa tinh luyện có thể còn đạm lạc gây dị ứng. Người có tiền sử dị ứng lạc nên hỏi bác sĩ trước khi dùng bất kỳ loại dầu lạc nào.

Dầu phộng để được bao lâu sau khi mở?

Dầu ép thủ công nên dùng trong vài tháng, cất nơi tối mát và đậy kín. Thấy mùi hôi như sơn cũ, vị đắng là dầu đã ôi, nên bỏ dù chưa hết hạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138