ThuanTuy.comThuần Tuý
Dầu ăn, dầu dừa, dầu mè và dầu phộng ép

Dầu ăn bị ôi: mùi sơn cũ, vị đắng, chai mới mua đã ôi và cách cất dầu trong bếp

Dầu ôi có mùi sơn cũ, mùi sáp nến, vị đắng chát, dù vẫn trong và chưa hết hạn. Cách ngửi đúng, chai mới mua đã ôi thì xử lý sao, và cách cất từng loại dầu.

A man's hands unscrewing the cap of a plain glass oil bottle inside a dark wooden kitchen cupboard, several unlabeled oil bottles on the shelf, warm afternoon light

Dầu ăn bị ôi có mùi giống sơn dầu cũ, sáp nến, giấy cũ hoặc hạt khô để lâu, nếm thấy đắng chát, khé cổ, dù dầu vẫn trong và chưa tới hạn ghi trên chai. Dầu ôi không nên dùng cho món ăn; chai mới mở mà đã có mùi đó thì là hàng có vấn đề, nên giữ lại để đổi hoặc phản ánh.

Ôi không phải là pha, nhưng nó là lý do phổ biến nhất khiến một chai dầu "nguyên chất" thật vẫn không dùng được. Dầu càng ít qua tinh luyện, như dầu ép lạnh, dầu mè, dầu gấc, dầu lạc ép, càng dễ ôi. Ở nhà bạn nhận ra dầu ôi khá chắc bằng mũi và lưỡi, và gần như kiểm soát được hoàn toàn chuyện dầu ôi trong bếp mình bằng cách mua và cất đúng. Mức ôi bao nhiêu thì vượt ngưỡng cho phép là câu của phòng kiểm nghiệm.

Vì sao dầu bị ôi và loại nào ôi nhanh

Dầu ôi chủ yếu do oxy hoá: oxy trong không khí tấn công các chất béo không no trong dầu, nhất là những chất có nhiều liên kết đôi. Ánh sáng, nhiệt và một ít kim loại như sắt, đồng làm phản ứng chạy nhanh hơn. Sản phẩm của phản ứng là những chất có mùi mạnh dù ở lượng rất nhỏ, nên mũi người bắt được sớm.

Một kiểu ôi khác do nước và men: dầu còn nước, còn cặn, như dầu dừa nấu, dầu ép thủ công lọc chưa kỹ, bị phân giải sinh mùi chua, mùi xà phòng, mùi bơ hỏng. Thìa ướt nhúng vào chai, giọt nước bếp bắn vào miệng chai cũng đủ khởi đầu kiểu ôi này.

Dầu có nhiều chất béo không no như dầu hướng dương, dầu đậu nành, dầu hạt lanh ôi nhanh hơn dầu nhiều chất béo no như dầu dừa, dầu cọ. Dầu chưa tinh luyện còn chất chống oxy hoá tự nhiên, nhưng cũng còn nước, cặn và các chất dễ biến đổi, nên tuỳ loại mà ôi nhanh hay chậm. Dầu mè rang khá bền nhờ chất chống oxy hoá của mè; dầu ép lạnh từ hạt nhiều chất béo không no thì ôi nhanh.

Hạn dùng trên chai chỉ đúng khi chai còn kín và được cất đúng. Mở nắp ra rồi đặt cạnh bếp gas thì đồng hồ chạy nhanh hơn nhiều.

Nhận ra dầu ôi bằng mùi, vị và mắt

Mùi sơn dầu, sáp nến, giấy cũ. Mùi điển hình của dầu oxy hoá. Lúc đầu nhẹ, chỉ ngửi thấy khi mở nắp sau một thời gian đóng kín; về sau rõ ngay cả khi đun.

Mùi hạt cũ, mùi tủ đồ khô. Dầu ép từ hạt có mùi hạt để lâu, ẩm mốc nhẹ. Hay gặp ở dầu lạc, dầu mè ép thủ công cũ.

Mùi chua, mùi xà phòng. Kiểu ôi do nước và men, gặp ở dầu còn nước như dầu dừa nấu, dầu ép chưa lắng kỹ.

Vị đắng, chát, khé cổ. Nếm một chút trên đầu thìa: dầu tốt béo, sạch; dầu ôi để lại vị đắng chát ở cuối lưỡi, cảm giác rát cổ khác với vị cay dễ chịu của dầu ô liu tươi.

Màu và độ trong ít khi đổi sớm. Dầu ôi giai đoạn đầu vẫn trong, màu gần như cũ, nên đừng chờ dầu đổi màu mới nghi. Dầu sẫm hơn, sánh hơn thường là dầu đã ôi lâu hoặc đã chiên rán.

Món ăn có mùi lạ. Món xào, món trộn có mùi khó chịu mà nguyên liệu khác vẫn tươi thì nghĩ tới dầu trước. Dầu ôi trong món trộn, món rưới dễ nhận ra hơn trong món chiên.

Kiểm một chai dầu nghi ôi

Cần một ly thuỷ tinh nhỏ có nắp hoặc một hũ thuỷ tinh có nắp, nước ấm, và một chai dầu cùng loại mới mở làm mẫu nếu có.

  1. Rót khoảng hai thìa dầu vào hũ, đậy nắp. Đặt hũ vào bát nước ấm cỡ nước tắm vài phút cho dầu ấm lên; mùi bay ra rõ hơn khi dầu ấm.
  2. Mở nắp, phẩy tay để mùi bay lên mũi. So với hũ dầu mẫu làm cùng cách. Dầu tốt gần như không mùi hoặc chỉ có mùi hạt đặc trưng; dầu ôi có mùi sơn, sáp, giấy cũ hoặc chua.
  3. Nếm một chút dầu trên đầu thìa, giữ trên lưỡi vài giây rồi nhổ ra. Chú ý vị cuối lưỡi và cổ họng. Đắng chát, khé cổ là ôi.
  4. Súc miệng bằng nước, nghỉ một lúc rồi làm lại với dầu mẫu nếu chưa chắc.
  5. Nếu vẫn phân vân, xào nhanh một ít rau với dầu đó ở lửa vừa: dầu ôi lộ mùi rõ trong món ăn hơn lúc nguội.
  6. Ghi lại kết quả, ngày mở chai, nơi đã cất chai. Lần sau bạn biết chỗ cất nào làm dầu hỏng nhanh.

Người có mũi nhạy nhận ra dầu ôi sớm hơn người khác. Nếu trong nhà có một người nói dầu "có mùi lạ", hãy tin và kiểm lại, đừng bỏ qua vì người khác không thấy.

Một lưu ý về an toàn: phép nếm chỉ dành cho dầu ăn bình thường trong chai có nguồn rõ. Dầu lạ không nhãn, có mùi hoá chất, mùi xăng dầu hay mùi khó tả thì không nếm, chỉ ngửi bằng cách phẩy tay, rồi bỏ hoặc giữ lại để phản ánh.

Mẹo và hiểu lầm về dầu ôi

Có vài câu nói khiến người ta dùng tiếp dầu đã ôi hoặc bỏ phí dầu còn tốt.

Mẹo hoặc hiểu lầmĐúng hay saiVì sao
Chưa hết hạn là chưa ôiSaiHạn dùng tính cho chai kín cất đúng; mở ra cất sai vẫn ôi sớm
Dầu còn trong là còn tốtSaiDầu ôi giai đoạn đầu vẫn trong, màu gần như cũ
Đun sôi lại là hết ôiSaiNhiệt làm oxy hoá thêm; mùi có thể giảm nhưng chất đã sinh vẫn còn
Dầu đục khi để lạnh là ôiSaiĐục do chất béo, sáp đông lại; ra nhiệt độ phòng là trong
Ngửi, nếm biết dầu ôiĐúng ở mức kháMũi nhạy với chất sinh ra khi dầu ôi; mức ôi chính xác cần kiểm nghiệm
Mức ôi đã vượt ngưỡng cho phép chưaChỉ phòng kiểm nghiệmCần đo các chỉ tiêu như chỉ số peroxit, chỉ số axit

Với dầu ôi, giác quan của bạn là công cụ khá đáng tin. Khác với chuyện dầu pha, ở đây mũi bắt được chuyện xảy ra trong chai từ khá sớm.

Cất dầu trong bếp: chỗ nào nên, chỗ nào không

Chỗ nên: tủ bếp kín, tối, xa bếp nấu, xa lò nướng, xa cửa sổ nắng. Dầu ít dùng như dầu mè rang, dầu gấc, dầu ép lạnh, dầu óc chó thì sau khi mở nên để ngăn mát. Tủ bếp dưới bồn rửa thường ẩm và gần ống nước nóng, không phải chỗ tốt cho dầu.

Chỗ không nên: kệ ngay cạnh bếp gas, trên nóc tủ lạnh, trên bệ cửa sổ, cạnh nồi cơm điện. Những chỗ này ấm và sáng, làm dầu ôi nhanh nhất. Đáng tiếc đó lại là những chỗ tiện tay nhất.

Chai: thuỷ tinh tối màu hoặc kim loại tốt hơn chai trong. Nắp phải kín, đậy lại ngay sau mỗi lần rót. Chai dầu để mở nắp cả buổi khi nấu là thói quen phổ biến làm dầu mất mùi nhanh.

Mẹo tiện mà an toàn: chiết một chai nhỏ để cạnh bếp dùng hằng ngày, chai lớn cất trong tủ tối. Chai nhỏ hết thì rót lại từ chai lớn. Không đổ dầu mới vào chai dầu cũ còn đáy; rửa và làm khô chai nhỏ định kỳ.

Mua dầu sao cho không phải bỏ dầu ôi

Mua lượng vừa với tốc độ dùng của nhà mình. Can dầu năm lít rẻ hơn tính theo lít nhưng nếu nhà ít người, dùng nửa năm mới hết thì nửa sau rất dễ ôi. Với dầu đặc biệt như dầu mè, dầu gấc, dầu ép lạnh, chai nhỏ là hợp lý nhất.

Xem ngày sản xuất chứ không chỉ hạn dùng. Chai sản xuất đã lâu, bày gần cửa kính nắng, có bụi bám thì để lại. Chọn chai ở phía trong kệ, ít bị đèn chiếu.

Dầu chia lẻ không nhãn, không ngày sản xuất thì bạn không biết dầu đã nằm trong can bao lâu. Nếu mua, ngửi ngay khi về và dùng sớm.

Ghi ngày mở nắp lên chai bằng một mẩu băng dính. Chi tiết nhỏ này giúp bạn biết chai nào mở lâu nhất để dùng trước.

Nhà có nhiều loại dầu cùng lúc, dầu nấu thường, dầu chiên, dầu mè, dầu gấc, dầu ô liu, thì mỗi loại chỉ nên mở một chai. Mở song song hai chai cùng loại là để một chai nằm lâu và ôi trước khi kịp dùng. Cuối mỗi tháng nhìn lại kệ dầu một lượt, chai nào mở quá lâu thì ngửi kiểm, dùng trước hoặc bỏ.

Chai mới mua đã ôi hoặc lỡ ăn dầu ôi thì làm gì

Chai mới mở mà đã có mùi ôi: ngừng dùng, đậy kín, giữ lại cả hoá đơn, chụp ảnh nhãn có ngày sản xuất, hạn dùng, số lô nếu có. Mang lại nơi mua để đổi hoặc phản ánh với đơn vị ghi trên nhãn. Mô tả mùi bạn ngửi thấy, không cần khẳng định dầu "giả", vì dầu thật bị cất sai trong kho cũng ôi được.

Lỡ ăn một bữa có dầu hơi ôi thì phần lớn người ta không sao, chỉ thấy món ăn khó chịu. Nhưng không nên dùng dầu ôi lâu dài. Nếu sau khi ăn bị đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy kéo dài, nhất là ở trẻ nhỏ và người già, hãy đi khám và nói rõ đã ăn gì.

Dầu ôi bỏ đi như dầu thải: để trong chai kín, bỏ theo hướng dẫn phân loại rác nơi bạn sống, không đổ cống.

Nếu nhiều chai cùng lô đều ôi và bạn muốn có căn cứ để phản ánh tới cơ quan chức năng, có thể gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận để đo các chỉ tiêu ôi hoá. Kết quả đó cho biết dầu có còn trong mức cho phép theo quy định hiện hành hay không.

Câu hỏi thường gặp

Dầu ăn chưa hết hạn mà có mùi lạ thì dùng được không?

Không nên. Hạn dùng chỉ đúng khi chai kín và cất đúng. Dầu có mùi sơn cũ, sáp nến, chua hoặc vị đắng là đã ôi, nên bỏ dù chưa tới hạn.

Dầu ăn bị ôi đun lại có hết mùi không?

Mùi có thể giảm một chút khi đun nhưng dầu không hết ôi, vì những chất đã sinh ra vẫn còn trong dầu. Nhiệt còn làm dầu oxy hoá thêm. Dầu đã ôi thì bỏ, không đun lại để dùng.

Có nên để dầu ăn trong tủ lạnh không?

Dầu dùng nhanh để tủ bếp tối mát là đủ. Dầu ít dùng và dễ ôi như dầu mè, dầu gấc, dầu ép lạnh thì nên để ngăn mát sau khi mở; dầu có thể đục khi lạnh nhưng không hỏng.

Vì sao chai dầu để cạnh bếp nhanh có mùi?

Nhiệt và ánh sáng ở cạnh bếp làm dầu oxy hoá nhanh hơn nhiều. Chiết một chai nhỏ để cạnh bếp, chai lớn cất trong tủ tối là cách tiện mà dầu vẫn bền.

Dầu mới mua mở ra đã có mùi ôi thì làm gì?

Đậy kín, giữ hoá đơn, chụp nhãn có ngày sản xuất và số lô, mang lại nơi mua để đổi hoặc phản ánh với đơn vị ghi trên nhãn. Mô tả đúng mùi bạn thấy.

Dầu đục khi trời lạnh có phải dầu ôi không?

Không. Đục khi lạnh do chất béo hoặc sáp đông lại, để ra chỗ ấm là trong lại. Dầu ôi nhận ra bằng mùi và vị, không phải bằng độ đục.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138