Dầu dừa ép lạnh nguyên chất khi trời ấm trong như nước, gần như không màu; để ngăn mát vài giờ thì đông thành khối trắng đục, mịn, đều từ trên xuống dưới; mở nắp ngửi thấy mùi cơm dừa tươi thoang thoảng chứ không phải mùi bánh dừa nướng hay mùi kẹo. Dầu đông loang lổ, còn một lớp lỏng không chịu đông, hoặc thơm nồng như hương liệu là dấu hiệu nên nghi.
Dầu dừa ép lạnh hay bị pha vì nó đắt hơn hẳn dầu dừa tinh luyện và dầu ăn thông thường, trong khi bề ngoài lại rất dễ bắt chước: chất lỏng trong, đông trắng khi lạnh. Ở nhà bạn chỉ có mắt, mũi, ngăn mát và tờ giấy thấm. Những thứ đó đủ để loại được dầu pha thô, dầu pha nhiều dầu khác, dầu tinh luyện dán chữ "ép lạnh". Còn pha ít, pha khéo, hay câu hỏi dầu có đúng là ép không qua nhiệt thì chỉ phòng kiểm nghiệm mới trả lời chắc được. Biết rõ ranh giới đó giúp bạn khỏi tin nhầm một mẹo nào cả.
Dầu dừa ép lạnh thật trông và ngửi ra sao, vì sao như vậy
Dầu dừa khác hầu hết dầu ăn khác ở chỗ phần lớn chất béo của nó là axit béo no mạch trung bình. Loại chất béo này đông lại ở nhiệt độ không lạnh lắm: khoảng dưới hai mươi mấy độ là dầu bắt đầu đục và đặc dần. Vì vậy cùng một chai dầu dừa thật, mùa hè ở phía Nam bạn thấy lỏng trong, còn những ngày lạnh ở phía Bắc nó tự đông trắng trong bếp mà không cần tủ lạnh. Đó là bản chất, không phải dấu hiệu hư.
Chữ "ép lạnh" nghĩa là cơm dừa tươi được nạo, làm khô hoặc vắt lấy nước cốt rồi tách dầu mà không đun ở nhiệt độ cao, không tẩy màu, không khử mùi. Nhờ vậy dầu giữ được mùi cơm dừa tươi rất nhẹ, kiểu mùi bạn ngửi khi bổ trái dừa già, và màu gần như trong suốt. Dầu càng ít qua nhiệt thì càng ít mùi "khét", ít màu vàng.
Khi đông, dầu dừa ép lạnh tốt thường trắng như mỡ đông nhưng mịn, sờ vào tan ngay trên đầu ngón tay vì thân nhiệt đã đủ làm nó chảy. Có thể thấy vài vân tinh thể hay lớp mặt hơi gợn, nhưng toàn khối có cùng một màu. Đáy chai có thể có chút cặn mịn nếu lọc không quá kỹ; cặn ít, trắng ngà, không đen, không mốc thì bình thường.
Vị khi nếm một chút xíu trên đầu thìa: béo, sạch, hậu ngọt nhẹ của dừa, không đắng, không chua, không cay cổ. Đắng hoặc cay họng là dấu hiệu dầu đã bị oxy hoá hoặc làm từ cơm dừa không còn tươi, chuyện này khác với chuyện pha.
Dầu dừa ép lạnh hay bị pha theo những kiểu nào
Dầu dừa tinh luyện dán chữ ép lạnh. Dầu dừa tinh luyện làm từ cơm dừa khô, đã tẩy màu và khử mùi, nên gần như không mùi gì. Nó vẫn đông trắng như thật vì vẫn là dầu dừa. Kiểu này qua mặt mọi phép thử ngăn mát; dấu hiệu duy nhất ở nhà là dầu không có chút mùi dừa nào, hoặc ngược lại có mùi dừa rất gắt như được thêm vào sau.
Dầu dừa pha dầu ăn rẻ. Người pha trộn thêm dầu thực vật lỏng để tăng lượng. Dầu ăn thông thường không đông ở nhiệt độ ngăn mát, nên dầu pha sẽ đông không đều: phần trên vẫn còn lớp lỏng, phần dưới đục, hoặc khối đông mềm nhão như kem chứ không cứng. Pha càng nhiều thì càng dễ thấy.
Thêm hương dừa. Dầu tinh luyện rẻ hoặc dầu pha được thêm hương để có mùi dừa. Hương liệu thường thơm ngọt, nồng, giống mùi bánh kẹo, xộc lên ngay khi mở nắp và bay nhanh; mùi dừa thật thì dịu, phải ngửi gần mới rõ và giữ lâu trên tay.
Dầu dừa nấu gọi là ép lạnh. Dầu dừa nấu từ nước cốt có màu vàng nhạt, mùi thơm kiểu bánh dừa nướng. Đó là một sản phẩm khác, không phải hàng giả, nhưng nếu bán dưới tên "ép lạnh" thì là ghi sai. Dầu trong chai ép lạnh mà vàng rõ và thơm mùi nướng là sai tên gọi.
Dầu làm từ cơm dừa đã hỏng. Không phải pha, nhưng là chuyện hay gặp với hàng chia lẻ: cơm dừa để lâu, ẩm, có mốc, ép ra dầu có mùi chua, ôi hoặc mùi xà phòng. Loại này không nên ăn dù có nguyên chất đến đâu.
Thử dầu dừa ở nhà: ngăn mát, giấy thấm và mũi
Chuẩn bị một chén thuỷ tinh trong nhỏ, một tờ khăn giấy trắng, một thìa sạch. Nên làm vào ban ngày, cạnh cửa sổ, để nhìn màu cho rõ.
- Nếu dầu đang đông, ngâm cả chai vào thau nước ấm cỡ nước tắm vài phút cho tan hết. Đừng đun trực tiếp trên bếp. Lắc nhẹ cho đều rồi rót khoảng hai thìa ra chén thuỷ tinh.
- Soi chén lên ánh sáng cửa sổ. Dầu ép lạnh tốt trong, gần như không màu hoặc hơi ánh ngà. Vàng rõ là dầu đã qua nhiệt (dầu nấu) hoặc lẫn dầu khác; đục khi đang ấm là có nước hoặc cặn.
- Phẩy tay trên miệng chén để mùi bay lên mũi, đừng dí sát. Ghi nhớ mùi: dừa tươi dịu, hay thơm ngọt như kẹo, hay không mùi gì, hay chua ôi.
- Cho chén vào ngăn mát tủ lạnh khoảng một đến hai giờ. Lấy ra xem: dầu dừa thật đông cả khối, cùng một màu trắng, mặt khá phẳng. Còn lớp lỏng nổi trên, khối đông chia hai tầng màu, hoặc đông nhão như sữa chua thì nghi có dầu lỏng khác.
- Lấy một đầu thìa dầu đã đông, chấm lên khăn giấy trắng rồi để ở nhiệt độ phòng. Dầu thật tan ra thành vết loang trong, đều; không để lại viền màu, không có vết nước tách riêng quanh vết dầu.
- Nếm một chút xíu dầu đã tan trên đầu thìa. Béo, sạch, ngọt hậu là ổn. Đắng, cay họng, chua thì nhổ ra, ngừng dùng chai đó cho đồ ăn.
Kết quả mơ hồ, chẳng hạn đông đều nhưng hơi mềm, thường do nhiệt độ ngăn mát nhà bạn không đủ lạnh hoặc thời gian để chưa đủ. Để thêm một giờ rồi xem lại trước khi kết luận.
Mẹo nào nói được gì, mẹo nào không
Nhiều mẹo thử dầu dừa lan trên mạng chỉ đúng một phần. Bảng dưới đây nói rõ mỗi mẹo cho bạn biết tới đâu.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Để ngăn mát xem có đông không | Loại được dầu pha nhiều dầu lỏng | Dầu tinh luyện vẫn đông như thật; pha ít dầu lỏng vẫn có thể đông gần đều |
| Ngửi mùi dừa | Phân biệt tạm ép lạnh, nấu, tinh luyện | Hương liệu thêm vào có thể đánh lừa mũi người không quen |
| Dầu càng trong càng nguyên chất | Không nói được nhiều | Dầu tinh luyện còn trong hơn cả dầu ép lạnh |
| Đốt dầu xem khói, xem mùi | Không nên làm | Nguy hiểm khi làm trong bếp kín và không phân biệt được loại dầu |
| Thoa lên da thấy thấm nhanh là thật | Không nói được gì | Dầu nào cũng thấm, tốc độ phụ thuộc da và lượng thoa |
| Dầu ép lạnh có thật không qua nhiệt | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần đo các chỉ tiêu chất lượng dầu bằng máy, mắt mũi không đoán được |
Nói ngắn gọn: ngăn mát và mũi giúp bạn loại hàng pha thô và hàng ghi sai tên rõ ràng. Hàng pha khéo, pha ít, hay hàng tinh luyện được thêm hương cẩn thận thì cần kiểm nghiệm.
Đọc nhãn dầu dừa: chữ nào là cam kết, chữ nào là quảng cáo
Tên sản phẩm là phần quan trọng nhất. "Dầu dừa ép lạnh", "dầu dừa tinh khiết", "dầu dừa tinh luyện", "dầu dừa nấu" là những loại khác nhau. Chữ "tinh khiết" nghe hay nhưng thường gắn với dầu đã tinh luyện. Nếu nhãn chỉ ghi "dầu dừa" kèm hình trái dừa mà không nói cách làm, bạn không biết mình đang mua loại nào.
Mục thành phần của dầu dừa ép lạnh thật chỉ nên có một dòng: dầu dừa, hoặc dầu dừa ép lạnh 100%. Có thêm "hương dừa", "hương liệu tổng hợp", "dầu thực vật" hay "dầu cọ" là sản phẩm hỗn hợp, dù mặt trước ghi to chữ dừa.
Các chữ như "ép lạnh truyền thống", "nhà làm", "thủ công", "sạch" không có định nghĩa chặt; chúng là lời mô tả của người bán. Thứ có giá trị hơn là tên và địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, ngày sản xuất, hạn dùng, và việc sản phẩm được công bố theo quy định hiện hành. Hàng chia lẻ không nhãn thì không có cam kết nào để bạn dựa vào.
Hạn dùng của dầu dừa ép lạnh thường dài vì dầu ít bị oxy hoá, nhưng hạn chỉ đúng khi chai còn kín và để nơi mát. Chai đã mở dùng dần trong vài tháng là hợp lý.
Mua dầu dừa ở đâu đáng tin và cất ra sao
Nguyên tắc chung: mua chỗ nào có người đứng ra chịu trách nhiệm về sản phẩm, có nhãn đầy đủ hoặc có thể hỏi rõ nguồn cơm dừa và cách làm. Lần đầu với một nguồn mới, mua lượng nhỏ, đem về thử ngăn mát và mũi như trên. Đạt rồi mới mua nhiều.
Cảnh giác với dầu rẻ hơn hẳn mặt bằng chung mà vẫn ghi "ép lạnh nguyên chất". Làm dầu dừa ép lạnh tốn nhiều cơm dừa tươi và công sức hơn dầu nấu, càng tốn hơn dầu tinh luyện, nên rẻ bất thường thường có lý do.
Chọn chai thuỷ tinh hoặc chai nhựa dày dành cho thực phẩm, nắp kín. Cất nơi tối, xa bếp gas và cửa sổ nắng. Không cần để tủ lạnh; để tủ lạnh thì dầu đông cứng, mỗi lần dùng phải ngâm nước ấm. Dùng thìa khô, sạch để lấy dầu; nước và vụn thức ăn lọt vào làm dầu nhanh chua.
Khi dầu bắt đầu có mùi chua, mùi sáp cũ hoặc vị đắng, đó là dầu đã ôi, nên bỏ phần đó cho đồ ăn dù chưa hết hạn.
Mua lỡ chai dầu nghi pha thì làm gì
Trước hết ngừng dùng để nấu nếu dầu có mùi lạ, vị đắng, chua hoặc bạn thấy khó chịu sau khi ăn. Nếu có biểu hiện dị ứng, đau bụng, nôn sau khi ăn món có dầu, hãy đi khám và mang theo chai dầu.
Giữ lại chai còn lại với nắp kín, chụp ảnh nhãn, ghi ngày mua và nơi mua. Phần dầu đã rót ra thử thì để riêng, dán giấy ghi ngày. Không đổ trộn vào chai khác.
Phản ánh với người bán bằng lời lẽ mô tả đúng điều bạn thấy: dầu không đông đều, có mùi hương liệu, màu vàng dù ghi ép lạnh. Nói điều quan sát được, đừng khẳng định người ta "bán hàng giả" khi chưa có kết quả kiểm nghiệm.
Nếu muốn biết chắc, có thể gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận để kiểm thành phần axit béo hoặc các chỉ tiêu chất lượng dầu. Lượng mẫu, cách đóng mẫu, phí và thời gian do nơi kiểm nghiệm hướng dẫn. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ tốt hơn mọi mẹo khi bạn cần phản ánh tới cơ quan chức năng.
Câu hỏi thường gặp
Dầu dừa ép lạnh để ngoài bị đông có phải dầu hỏng không?
Không. Dầu dừa đông ở nhiệt độ hơi mát, nên những ngày trời lạnh dầu tự đông trắng là bình thường. Ngâm chai vào nước ấm là dầu tan lại, chất lượng không đổi.
Dầu dừa không có mùi gì là dầu giả phải không?
Chưa chắc. Dầu dừa tinh luyện vẫn là dầu dừa nhưng đã khử mùi nên gần như không mùi. Nó chỉ sai khi được bán dưới tên ép lạnh, vì dầu ép lạnh thật luôn có mùi dừa tươi nhẹ.
Dầu dừa ép lạnh có màu vàng nhạt được không?
Hơi ánh ngà thì có thể, nhưng vàng rõ thường là dấu hiệu dầu đã qua nhiệt như dầu dừa nấu. Nếu chai ghi ép lạnh mà vàng rõ và thơm mùi nướng thì nên hỏi lại người bán.
Để ngăn mát bao lâu thì biết dầu dừa có pha?
Thường một đến hai giờ là dầu dừa thật đông cả khối. Nếu ngăn mát nhà bạn không lạnh lắm thì để lâu hơn. Phép thử này chỉ phát hiện được dầu pha nhiều dầu lỏng, không phát hiện pha ít.
Dầu dừa ép lạnh đáy chai có cặn trắng có sao không?
Cặn trắng ngà, mịn, ít là phần xơ dừa lọc chưa hết, thường không sao, có thể chắt bỏ. Cặn đen, có sợi mốc, hoặc dầu có mùi chua, vị đắng thì nên bỏ cả chai, không dùng cho đồ ăn.
Có nên đốt dầu dừa để thử thật giả không?
Không nên. Đốt dầu trong bếp nguy hiểm và mùi khói cũng không cho bạn biết dầu có pha hay không. Ngăn mát, giấy thấm và mũi an toàn hơn và nói được nhiều hơn.