Kem tươi động vật là phần béo tách ra từ sữa bò, phần lớn là chất béo sữa với một ít đạm và đường sữa; nó có mùi sữa, không ngọt sẵn, tan sạch trong miệng. Kem thực vật làm từ dầu thực vật đã làm đặc, đường hoặc siro, chất nhũ hoá và chất ổn định; thường ngọt sẵn, đánh bông nhanh, giữ dáng lâu, khi ăn để lại màng sáp. Tên gọi và dòng thành phần trên hộp phân biệt được ngay.
Kem thực vật không phải hàng giả, nó là một sản phẩm khác được dùng rộng rãi vì rẻ, bền và dễ làm. Người mua thiệt khi bánh, đồ uống quảng cáo "kem tươi" nhưng dùng kem thực vật, hoặc khi kem chia lẻ từ hộp lớn được gọi chung là "whipping". Ở bếp, đánh bông, để tan trên đĩa và nếm khi kem về nhiệt độ phòng cho manh mối khá rõ.
Kem tươi động vật là gì và vì sao nó đánh bông được
Sữa vừa vắt để yên sẽ có lớp béo nổi lên; nhà máy dùng máy ly tâm tách phần béo này ra thành kem. Kem dùng đánh bông thường có tỷ lệ béo sữa khá cao, khoảng từ ba mươi phần trăm trở lên; kem nấu ăn loãng hơn. Kem tươi động vật bán lẻ thường đã tiệt trùng, để được ở ngăn mát khi chưa mở.
Khi đánh, không khí bị kéo vào, các giọt béo sữa va nhau, vỡ màng một phần và dính lại thành mạng lưới bao quanh bọt khí. Kem phải lạnh mới đánh được, vì béo sữa cần đủ cứng để giữ mạng lưới. Kem ấm, béo mềm, đánh mãi không lên. Đánh quá tay, mạng béo kết thành cục và tách ra bơ cùng sữa bơ; đây cũng là cách làm bơ ở nhà.
Kem động vật đánh bông nở vừa phải, mềm, màu trắng ngà, mùi sữa. Để ở nhiệt độ phòng một lúc, nó mềm xệ dần và chảy, vì béo sữa tan gần nhiệt độ miệng. Chính đặc tính này cho cảm giác béo tan trong miệng, không đọng lại.
Kem tươi động vật cũng có giới hạn mà người làm bánh biết rõ: bông kem mềm, khó bắt hoa sắc nét, chảy nhanh khi trời nóng, không chịu được cấp đông rồi rã đông nhiều lần. Đó là lý do kem thực vật ra đời và được dùng nhiều ở bánh trưng bày, bánh giao xa. Hiểu điều này giúp bạn không vội nghĩ tiệm bánh "gian" chỉ vì họ dùng kem thực vật; họ chỉ nên nói rõ.
Kem thực vật được làm thế nào và các kiểu nhầm lẫn
Thành phần chính. Nước, dầu thực vật đã làm đặc (thường từ cọ, dừa), đường hoặc siro glucose, chất nhũ hoá, chất ổn định, hương, đôi khi một ít đạm sữa. Nhiều loại có ghi "không chứa sữa" nếu hoàn toàn không có thành phần sữa.
Đặc tính. Đánh bông nở to hơn kem động vật, rất trắng, giữ dáng lâu ở nhiệt độ phòng, chịu được tủ trưng bày. Ngọt sẵn nên thợ bánh không cần thêm đường.
Kem pha. Trộn kem động vật với kem thực vật để vừa có mùi sữa vừa bền dáng. Hợp lý về kỹ thuật, nhưng nên được nói rõ khi bán.
Gọi chung là "whipping", "kem tươi". Ngoài hàng, chữ "kem tươi" được dùng cho mọi loại kem đánh bông. Người mua nghĩ mình ăn kem sữa trong khi đó là kem thực vật.
Chia lẻ từ hộp lớn. Kem từ hộp lít chia ra hộp nhỏ không nhãn, không biết loại, không biết đã mở bao lâu. Kem đã mở hỏng khá nhanh dù để lạnh, và người mua không có hạn dùng để biết khi nào nên bỏ.
Đọc nhãn hộp kem
Theo quy định ghi nhãn hiện hành, tên gọi phải nói đúng bản chất. Phần lớn hộp kem có chữ nhỏ dưới tên thương mại cho biết loại.
| Thấy trên hộp | Hiểu là | Chú ý |
|---|---|---|
| Thành phần "kem sữa" hoặc "kem (từ sữa)", có ghi tỷ lệ chất béo | Kem động vật | Không ngọt sẵn; có thể có chất ổn định nhẹ |
| Thành phần đứng đầu "nước", "dầu thực vật", "đường", "siro glucose" | Kem thực vật | Ngọt sẵn; thường ghi "không chứa sữa" hoặc chỉ ít đạm sữa |
| Có cả "kem sữa" và "dầu thực vật" | Kem pha | Thành phần nào đứng trước |
| Bảo quản ngăn đá, rã đông trước khi dùng | Thường là kem thực vật | Kem thực vật chịu cấp đông tốt hơn; kem động vật đông đá dễ tách |
| Hộp nhỏ chia lẻ không nhãn | Không biết | Xin xem hộp gốc |
Dấu hiệu nhanh nhất: kem thực vật thường được bán ở ngăn đá và hướng dẫn rã đông; kem động vật thường ở ngăn mát. Không tuyệt đối, nhưng giúp bạn lật hộp đọc đúng chỗ.
Thử ở bếp: đánh bông, để tan, nếm
Cần hai loại để so (một hộp kem động vật có nhãn rõ), hai tô thuỷ tinh lạnh, phới hoặc máy đánh trứng cầm tay, hai đĩa sứ trắng.
- Rót mỗi loại một lượng như nhau vào tô lạnh. Quan sát lúc còn lỏng: kem động vật trắng ngà, mùi sữa nhẹ khi phẩy tay; kem thực vật trắng hơn, mùi vani hoặc mùi sữa hương liệu nổi trước.
- Đánh cả hai ở cùng tốc độ. Kem thực vật lên bông nhanh, nở to, rất mịn và bóng; kem động vật lên chậm hơn, nở vừa phải, bông mềm hơn. Dừng khi bông đứng nhọn.
- Múc một thìa mỗi loại ra đĩa, để ở nhiệt độ phòng khoảng ba mươi phút. Kem động vật xệ dần, rìa chảy nước; kem thực vật giữ dáng gần như nguyên.
- Nếm một chút mỗi loại khi còn mát. Kem động vật béo tan nhanh, mùi sữa, không ngọt; kem thực vật ngọt sẵn, béo đọng thành màng ở vòm miệng, hậu vị sáp.
- Tuỳ chọn: đánh tiếp một phần kem động vật quá tay. Nó sẽ tách ra hạt bơ vàng và nước sữa. Kem thực vật đánh quá thường chỉ bị lợn cợn, không ra bơ.
Bước cuối cho câu trả lời khá chắc với kem động vật thuần, vì chỉ béo sữa mới tách ra thành bơ theo cách đó. Kem pha cho kết quả lưng chừng.
Kem trong đồ uống và bánh mua ngoài: nhận ra bằng mắt và miệng
Phần lớn người mua gặp kem tươi qua bánh kem, đồ uống có lớp kem phủ, cà phê kem, chứ không mở hộp kem ra đánh. Ở đây không thử được như trong bếp, nhưng vẫn có vài điều nhìn và nếm được.
Lớp kem trên bánh để ngoài máy lạnh cả buổi mà vẫn sắc nét từng đường bắt bông, bề mặt bóng như sứ, thì nhiều khả năng là kem thực vật hoặc kem pha. Kem động vật thuần sau một lúc ở nhiệt độ phòng thường mềm mép, bông xệ nhẹ, mặt hơi mờ. Khi ăn, kem động vật tan nhanh, mùi sữa rõ, không ngọt gắt nếu thợ bánh không thêm nhiều đường; kem thực vật ngọt sẵn, để lại lớp màng ở môi và vòm miệng.
Với lớp kem trên đồ uống, kem thực vật hay được bơm từ bình xịt hoặc đánh sẵn từ sáng, giữ dáng lâu trên ly đá. Kem động vật trên đồ uống nóng tan nhanh vào nước. Những quan sát này không phải bằng chứng; chúng chỉ giúp bạn quyết định có nên hỏi người bán hay không. Một câu hỏi lịch sự "quán dùng kem gì ạ" thường cho câu trả lời nhanh hơn mọi phép thử.
Mẹo nào nói được điều gì
Mấy câu hay nghe khi bàn về kem tươi.
| Mẹo | Nói được gì | Vì sao |
|---|---|---|
| Kem trắng tinh là kem thực vật | Gợi ý | Kem động vật hơi ngà vì sắc tố trong béo sữa, nhưng mức ngà khác nhau |
| Kem giữ dáng lâu ở nhiệt độ phòng là kem thực vật | Gợi ý khá tốt | Béo thực vật làm đặc chịu nhiệt tốt hơn; nhưng kem động vật có chất ổn định cũng giữ được lâu hơn |
| Đánh quá tay ra bơ là kem động vật | Có cơ sở | Chỉ béo sữa tách được thành bơ kiểu này |
| Nếm thấy ngọt là kem thực vật | Gợi ý | Kem động vật thường không đường, nhưng bánh đã thêm đường vào kem |
| Biết tỷ lệ béo sữa trong kem pha | Chỉ phòng kiểm nghiệm | Cần phân tích thành phần chất béo |
Với bánh mua sẵn, bạn không đánh bông hay làm bơ được. Chỉ còn cách để một miếng kem ra đĩa ở nhiệt độ phòng, nếm khi tan, và hỏi thẳng cửa hàng dùng loại kem nào.
Mua, cất kem và khi nghi ngờ
Kem động vật mua ở tủ mát, hộp nguyên, không phồng. Mở rồi thì đậy kín, để ngăn mát và dùng trong vài ngày; có mùi chua, vón cục, vị đắng là bỏ. Kem thực vật mua ở ngăn đá, rã đông trong ngăn mát chứ không để ngoài; đã rã đông thì không cấp đông lại. Kem động vật đắt hơn kem thực vật khá nhiều, nên hộp "kem tươi động vật" chia lẻ rẻ hơn hẳn mặt bằng chung là điều nên hỏi.
Khi đặt bánh, nếu bạn quan tâm, hỏi trước: kem động vật, kem thực vật hay kem pha. Tiệm bánh làm ăn tử tế nói rõ, nhiều nơi còn ghi trên thực đơn. Bánh kem động vật cần để lạnh và ăn sớm, nên đừng ngạc nhiên khi tiệm dặn kỹ chuyện bảo quản.
Nếu đã trả tiền cho "kem tươi động vật" mà làm thử thấy rõ là kem thực vật, giữ phần còn lại trong tủ lạnh, chụp ảnh hộp, hoá đơn, tin nhắn chào hàng. Trao đổi lại với người bán. Chỉ phòng kiểm nghiệm mới xác định được tỷ lệ chất béo; trước khi có kết quả, đừng đăng tên cửa hàng.
Câu hỏi thường gặp
Kem thực vật có phải là kem giả không?
Không. Kem thực vật là sản phẩm khác, bán hợp pháp với đúng tên gọi. Nó thành vấn đề khi bị gọi là kem tươi động vật hoặc kem sữa trong khi không phải.
Vì sao kem động vật đánh mãi không bông?
Thường do kem chưa đủ lạnh, tô và phới ấm, hoặc kem có tỷ lệ béo thấp dành cho nấu ăn. Để kem, tô, phới trong ngăn mát trước khi đánh là cách khắc phục đơn giản nhất.
Kem đánh bông quá tay bị lợn cợn có cứu được không?
Với kem động vật, thêm một ít kem lỏng lạnh và đánh nhẹ có thể cứu được một phần. Nếu đã tách hẳn ra bơ thì dùng phần bơ đó để nấu ăn, phần nước để làm bánh.
Bánh kem để ngoài cả ngày không chảy có phải kem độc hại không?
Không có nghĩa là độc hại. Nhiều khả năng đó là kem thực vật, vốn giữ dáng tốt ở nhiệt độ phòng. Dù vậy bánh kem để ngoài lâu vẫn có nguy cơ hỏng, nên bảo quản lạnh.
Kem pha giữa động vật và thực vật có tệ không?
Không tệ. Nhiều thợ bánh dùng kem pha để vừa có mùi sữa vừa giữ dáng. Chỉ cần nói rõ với khách và không gọi đó là kem động vật thuần.
Người không dung nạp đường sữa ăn kem thực vật được không?
Một số kem thực vật ghi không chứa sữa, nhưng nhiều loại vẫn có đạm sữa. Người dị ứng sữa hay không dung nạp lactose cần đọc kỹ thành phần và hỏi bác sĩ nếu triệu chứng nặng.