ThuanTuy.comThuần Tuý
Dầu ăn, dầu dừa, dầu mè và dầu phộng ép

Phân biệt dầu ăn pha dầu cọ: thử ngăn mát, đọc chữ "dầu thực vật" và giới hạn

Dầu nành, dầu hướng dương đơn chất gần như không đông ở ngăn mát; dầu có nhiều dầu cọ thì đục, đông váng. Cách thử, cách đọc nhãn và điều phép thử không trả lời được.

A woman's hands lifting a clear glass jar of cloudy half-congealed cooking oil from a refrigerator shelf beside a jar of clear oil, side view

Dầu đậu nành, dầu hướng dương, dầu cải đơn chất để ngăn mát vài giờ vẫn lỏng và gần như trong; dầu có nhiều dầu cọ thì đục, nổi váng hoặc đông thành lớp trắng dưới đáy. Vì vậy chai ghi "dầu đậu nành nguyên chất" mà vào tủ lạnh đông trắng là dấu hiệu nên xem lại, còn chai ghi "dầu thực vật" mà đông thì nhiều khả năng đúng như nhãn: đó là dầu hỗn hợp.

Dầu cọ là loại dầu rẻ, bền nhiệt, được dùng rất rộng. Bản thân dầu cọ không phải thứ bị cấm hay độc; vấn đề chỉ nảy sinh khi nó được trộn vào một chai mang tên dầu khác. Phép thử ngăn mát ở nhà làm khá tốt việc lộ ra dầu cọ ở tỷ lệ đáng kể, nhưng có những trường hợp nó đánh lừa người thử: dầu cọ đã qua phân đoạn rất ít đông, còn dầu đơn chất cũng có thể đục nhẹ khi lạnh. Bài này chỉ cách thử, cách đọc kết quả và cách đọc nhãn để bạn không phải đoán.

Vì sao dầu cọ đông còn dầu nành, dầu hướng dương thì không

Mỗi loại dầu là một hỗn hợp nhiều chất béo khác nhau. Chất béo no có mạch thẳng, xếp chặt với nhau nên đông ở nhiệt độ cao hơn; chất béo không no có mạch gấp khúc, khó xếp, nên lỏng ngay cả khi lạnh. Dầu cọ có tỷ lệ chất béo no cao, nên ở nhiệt độ phòng mát nó đã sánh, vào ngăn mát thì đông trắng. Dầu đậu nành, hướng dương, cải phần lớn là chất béo không no, nên ở ngăn mát vẫn lỏng.

Từ dầu cọ thô, nhà sản xuất có thể tách ra hai phần: phần đặc dùng làm shortening, bơ thực vật, và phần lỏng gọi là olein cọ dùng làm dầu ăn. Olein cọ lỏng hơn dầu cọ thô nhưng vẫn đông sớm hơn dầu nành. Có những phần dầu cọ được tách thêm nhiều lần, rất ít đông. Đây là lý do phép thử ngăn mát không bắt được mọi trường hợp.

Dầu đơn chất tốt, đã được làm sạch phần sáp tự nhiên, thường trong suốt ở ngăn mát. Một số dầu như dầu hướng dương chưa khử sáp, dầu lạc có thể đục nhẹ khi lạnh vì sáp hoặc chất béo đông sớm có sẵn trong hạt. Đục nhẹ khác với đông thành lớp trắng dày.

Những kiểu pha và nhầm lẫn hay gặp

Dầu tên đơn chất nhưng trộn olein cọ. Chai ghi dầu đậu nành hoặc dầu hướng dương nguyên chất nhưng trộn thêm dầu cọ để hạ giá thành. Dấu hiệu là đông nhiều trong ngăn mát, có khi đông cả khi trời lạnh.

Dầu hỗn hợp ghi đúng tên. Rất nhiều chai ghi "dầu thực vật", "dầu ăn" và thành phần là olein cọ cùng dầu nành theo tỷ lệ. Đó là sản phẩm hợp lệ, không phải giả. Người mua hay nhầm vì hình hạt đậu, bông hướng dương trên nhãn.

Dầu chia lẻ đổ từ can lớn. Dầu đổ ra chai nhỏ, chai không nhãn, gọi là dầu nành hoặc dầu phộng tuỳ người bán nói. Bạn không có cách nào biết nó từ can nào. Đây là chỗ dễ trộn nhất.

Dầu đã qua chiên rán lẫn vào. Dầu cũ đã dùng lọc lại, trộn vào dầu mới. Dầu sẫm hơn, mùi hôi, sủi bọt nhiều khi đun. Phần này được nói kỹ trong bài riêng về dầu tái chế.

Đông vì trời lạnh, tưởng là pha. Những ngày rét, dầu hỗn hợp có dầu cọ đông lớp trắng ngay trong tủ bếp. Người mua tưởng dầu hỏng, nhưng đó là đặc tính của loại dầu ấy, đúng như nhãn ghi.

Thử dầu ăn bằng ngăn mát

Cần hai chén hoặc hũ thuỷ tinh trong giống nhau, tủ lạnh, ánh sáng ban ngày. Tốt nhất có thêm một chai dầu bạn đã biết rõ là dầu đơn chất để làm mẫu so sánh.

  1. Rót mỗi chén một lượng như nhau, khoảng hai ba thìa: một chén là dầu cần thử, một chén là dầu mẫu. Đánh dấu hai chén để khỏi nhầm.
  2. Soi cả hai chén lên ánh sáng khi dầu đang ở nhiệt độ phòng. Ghi lại độ trong và màu. Dầu đã đục sẵn ở nhiệt độ phòng thì ghi chú vì nó có thể còn nước hoặc cặn.
  3. Đặt cả hai chén vào ngăn mát, cùng một tầng, để khoảng ba đến bốn giờ. Đừng để ngăn đá: ở ngăn đá dầu nào cũng sánh lại và phép so mất ý nghĩa.
  4. Lấy ra xem ngay. Dầu nành, hướng dương, cải đơn chất: lỏng, trong hoặc hơi mờ. Dầu có nhiều dầu cọ: đục trắng, có váng, có lớp đông lắng đáy. Nghiêng chén để xem dầu còn chảy hay đã đặc.
  5. Để hai chén ở nhiệt độ phòng, xem bao lâu thì dầu thử trong trở lại. Dầu có nhiều chất béo no tan chậm hơn hẳn dầu mẫu.
  6. Ghi kết quả cùng ngày mua, tên sản phẩm. Lần sau mua dầu khác, bạn có cái để so.

Đọc kết quả: chai ghi "dầu thực vật" đông là bình thường. Chai ghi dầu đậu nành hay dầu hướng dương nguyên chất mà đông lớp trắng dày trong khi dầu mẫu vẫn lỏng thì có cơ sở để hỏi người bán. Đục nhẹ đồng đều thì chưa đủ để kết luận.

Phép thử dầu ăn nói được gì và không nói được gì

Ngăn mát là phép thử tốt nhất ở nhà với chuyện dầu cọ, nhưng nó có giới hạn rõ ràng.

MẹoNói được gìVì sao
Để ngăn mát xem có đôngLộ được dầu cọ ở tỷ lệ đáng kểOlein cọ tách nhiều lần ít đông; tỷ lệ nhỏ khó thấy
Dầu trong vắt là dầu tốtKhông nói đượcDầu tinh luyện nào cũng trong; dầu hỗn hợp cũng trong ở nhiệt độ phòng
Dầu vàng đậm là dầu nguyên chấtSaiMàu tuỳ loại hạt và mức tinh luyện; dầu cũ cũng sẫm màu
Chiên ít bọt là dầu xịnKhông chắcBọt phụ thuộc thức ăn, độ cũ của dầu, chất chống tạo bọt
Đun xem khói sớm hay muộnKhông nên làmKhói dầu có hại, nguy cơ bắt lửa; khói còn tuỳ độ cũ của dầu
Tỷ lệ dầu cọ trong chai là bao nhiêuChỉ phòng kiểm nghiệmCần phân tích thành phần axit béo

Dầu cọ không phải chất độc, nên phát hiện ra nó trong chai dầu hỗn hợp không phải chuyện đáng lo. Điều bạn cần là nhãn nói đúng điều có trong chai.

Đọc nhãn dầu ăn: tên gọi, thành phần và hình minh hoạ

Tên sản phẩm cho biết loại dầu: "dầu đậu nành", "dầu hướng dương", "dầu cải", "dầu gạo" là dầu đơn chất; "dầu thực vật", "dầu ăn", "dầu thực vật tinh luyện" thường là dầu hỗn hợp. Hình minh hoạ hạt đậu, bông hướng dương trên chai không phải tên gọi và không phải thành phần.

Mục thành phần ghi theo thứ tự lượng giảm dần. Dòng đầu là olein cọ thì olein cọ chiếm phần lớn. Có ghi tỷ lệ phần trăm thì càng rõ. Dầu đơn chất chỉ có một loại dầu, có thể kèm chất chống oxy hoá được phép dùng.

Chữ "nguyên chất", "100%" trên dầu đơn chất là cam kết về tên gọi; chữ "giàu dinh dưỡng", "tốt cho tim mạch", "không cholesterol" là lời quảng cáo. Dầu thực vật nào cũng không có cholesterol, vì cholesterol chỉ có trong mỡ động vật.

Kiểm tên, địa chỉ đơn vị chịu trách nhiệm, ngày sản xuất, hạn dùng, và việc sản phẩm được công bố theo quy định hiện hành. Dầu chia lẻ không nhãn thiếu tất cả những thứ đó.

Mua dầu ăn đáng tin

Chọn dầu đóng chai kín, nắp còn nguyên niêm, nhãn đủ thông tin, mua ở nơi có người chịu trách nhiệm về hàng bán ra. Dầu chia lẻ từ can không nhãn chỉ nên mua khi bạn biết rõ người bán và can gốc, vì một khi dầu đã rời can, không ai còn biết được nó là dầu gì.

Nếu bạn cần dầu đơn chất vì lý do nấu nướng hay theo lời dặn của bác sĩ, đọc thành phần trước khi mua, đừng dựa vào màu nhãn hay hình hạt. Dầu đơn chất ghi rõ tên một loại dầu. Chai dầu đơn chất rẻ hơn hẳn mặt bằng chung, hoặc rẻ ngang dầu hỗn hợp, là lúc nên hỏi thêm.

Không cần mua dầu đơn chất cho mọi việc. Dầu hỗn hợp có olein cọ bền nhiệt, hợp để chiên; dầu đậu nành, dầu cải hợp để xào, trộn. Biết mình cần gì thì đọc nhãn đúng chỗ, không phải đi tìm "dầu nguyên chất" cho mọi món.

Cất dầu nơi tối, mát, đậy kín. Mùa lạnh dầu hỗn hợp có thể đông trong tủ bếp; đặt chai gần chỗ ấm hoặc ngâm nước ấm là dầu lỏng lại. Không hơ chai nhựa trên bếp.

Thử thấy dầu ghi đơn chất mà đông dày thì làm gì

Trước hết làm lại phép thử một lần nữa với dầu mẫu đặt cạnh, cùng tầng, cùng thời gian. Một lần thử có thể sai vì chén để sát vách lạnh, ngăn mát nhà bạn để quá lạnh, hoặc chén dầu mẫu cũng không phải dầu đơn chất như bạn nghĩ.

Nếu kết quả lặp lại: giữ chai, chụp ảnh nhãn, chụp chén dầu đông bên cạnh chén dầu mẫu còn lỏng, ghi ngày giờ. Giữ hoá đơn, tin nhắn mua bán. Ảnh và chai dầu là bằng chứng tốt hơn nhiều so với lời kể.

Phản ánh với người bán hoặc đơn vị ghi trên nhãn bằng điều bạn thấy: dầu ghi là dầu đậu nành nguyên chất nhưng đông lớp trắng dày ở ngăn mát trong khi dầu đậu nành khác vẫn lỏng. Đừng kết luận chai dầu là giả chỉ dựa vào phép thử ở nhà, vì có những lý do khác làm dầu đông.

Nếu cần căn cứ chắc chắn, gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm thực phẩm được công nhận để phân tích thành phần axit béo. Kết quả đó cho biết dầu có đúng là dầu đậu nành hay có lẫn dầu cọ, và đủ để phản ánh tới cơ quan chức năng.

Câu hỏi thường gặp

Dầu ăn bị đông trắng trong tủ bếp ngày lạnh có phải dầu hỏng?

Không. Dầu có nhiều olein cọ đông khi trời lạnh, đó là đặc tính. Để chai ở chỗ ấm hoặc ngâm vào nước ấm là dầu lỏng lại, dùng bình thường.

Dầu thực vật trên nhãn là dầu gì?

Thường là dầu hỗn hợp, hay gặp nhất là olein cọ với dầu đậu nành. Xem mục thành phần để biết loại dầu nào và tỷ lệ bao nhiêu nếu nhà sản xuất có ghi.

Dầu đậu nành nguyên chất có đông trong tủ lạnh không?

Ở ngăn mát thường không đông, chỉ có thể hơi mờ. Nếu đông thành lớp trắng dày trong khi chai dầu mẫu vẫn lỏng thì nên nghi có dầu cọ lẫn vào.

Dầu cọ có hại không?

Dầu cọ là dầu ăn được phép dùng, không phải chất độc. Nó có nhiều chất béo no hơn dầu nành nên nhiều người chọn dùng ít. Vấn đề chỉ là nhãn phải ghi đúng điều có trong chai.

Thử ngăn mát có phát hiện được mọi loại dầu pha không?

Không. Nó lộ được dầu cọ ở tỷ lệ đáng kể, còn dầu cọ tách nhiều lần, tỷ lệ nhỏ hay pha dầu lỏng với dầu lỏng thì không thấy. Muốn chắc cần kiểm nghiệm.

Có nên mua dầu chia lẻ đổ từ can lớn?

Chỉ nên khi bạn biết rõ người bán và can gốc. Dầu chia lẻ không nhãn, không ngày sản xuất, bạn không kiểm được nguồn gốc và cũng khó phản ánh khi có vấn đề.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138