ThuanTuy.comThuần Tuý
Phép thử tại nhà, đọc nhãn và nơi mua đáng tin

Phép thử an toàn tại nhà cho thực phẩm: nước lạnh, giấy thấm, ngăn đá, cách thuỷ

Năm phép thử ở bếp dùng được cho mật ong, cà phê, dầu, bột gia vị: làm từng bước với nước lạnh, giấy thấm, ngăn đá, cách thuỷ, ánh sáng và đọc kết quả mơ hồ ra sao.

A woman's hands dropping golden oil from a small spoon onto a sheet of white paper towel on a tiled countertop, 45-degree angle, bright window light

Có năm phép thử an toàn dùng được cho nhiều mặt hàng: quan sát dưới ánh sáng, thả vào nước lạnh, nhỏ lên giấy thấm, để ngăn mát hoặc ngăn đá, và hâm cách thuỷ. Mỗi phép đo một tính chất khác nhau, nên dùng phối hợp hai, ba phép và so cạnh một mẫu thật cùng loại thì mới đọc được kết quả.

Chúng an toàn vì chỉ dùng nước, giấy, nhiệt độ thấp và nhiệt độ ấm vừa, không có lửa trần, không có hoá chất. Nhưng an toàn không có nghĩa là luôn đúng: phần sau mỗi phép thử nói rõ nó bắt được gì, bỏ sót gì và hàng thật nào dễ bị nghi oan.

Chuẩn bị trước khi thử: dụng cụ sạch, lượng nhỏ và một cuốn sổ

Phần lớn kết quả sai ở nhà không đến từ phép thử mà đến từ khâu chuẩn bị. Thìa còn dính nước làm mật loãng đi trên giấy thấm, cốc còn vương xà phòng làm bột cà phê chìm nhanh bất thường, bát nhựa đục làm màu dầu trông khác hẳn. Trước khi thử, rửa dụng cụ bằng nước sạch, lau khô bằng khăn sạch, và dùng thuỷ tinh hoặc sứ trắng thay cho nhựa màu.

Chỉ lấy lượng nhỏ: vài thìa chất lỏng, một nhúm bột. Phần còn lại giữ nguyên trong bao bì gốc, đậy kín, để chỗ mát. Nếu sau này cần phản ánh hay gửi kiểm nghiệm, bao bì gốc còn nguyên và lượng hàng còn đủ là hai thứ quyết định. Đừng đổ cả hũ ra để thử cho tiện.

Một cuốn sổ hoặc ghi chú trên điện thoại giúp bạn khỏi phụ thuộc trí nhớ. Ghi ngày mua, nơi mua, tên hàng như người bán gọi, phép thử nào đã làm, thấy gì, chụp ảnh kèm. Ghi chép kiểu này nghe có vẻ thừa, nhưng sau vài lần mua bạn sẽ có một bộ mốc so sánh riêng của gia đình, đáng tin hơn mọi lời truyền miệng.

Phép thứ nhất: quan sát trong bát thuỷ tinh dưới ánh sáng cửa sổ

Đây là phép thử đầu tiên cho mọi mặt hàng, và cũng là phép thường bị làm vội nhất. Làm cho đúng thì nó cho bạn nền để so với các phép sau.

  1. Lấy một bát thuỷ tinh trong, sạch và khô. Đặt lên nền trắng, cạnh cửa sổ có ánh sáng tự nhiên, tránh đèn vàng vì đèn làm sai màu.
  2. Cho vào một lượng nhỏ: vài thìa chất lỏng, một nhúm bột hay hạt. Nếu có mẫu thật cùng loại, đặt bát thứ hai cạnh bên.
  3. Với chất lỏng, nghiêng bát chậm và xem độ sánh, độ trong, có lớp phân tầng, bọt hay cặn không. Với bột và hạt, dàn mỏng ra và tìm hạt khác màu, khác cỡ, mảnh vỏ lạ.
  4. Nhìn kỹ màu ở chỗ mỏng nhất, ví dụ mép bát. Màu nhuộm thường đều tăm tắp và rực ở mép; màu tự nhiên của mật, nước mắm, bột nghệ thường có độ chuyển.
  5. Ghi lại và chụp ảnh. Những gì thấy ở bước này giúp bạn chọn phép thử tiếp theo cho đúng chỗ nghi ngờ.

Quan sát bắt tốt cặn lạ, hạt lép, sạn, lớp phân tầng của chất lỏng pha. Nó yếu với màu: mật đậm hay nhạt, nước mắm sậm hay vàng phụ thuộc nguồn nguyên liệu và thời gian ủ, không nói được pha hay không.

Phép thứ hai: thả vào nước lạnh và để lắng

Nước lạnh tách được những thứ có tỷ trọng và độ tan khác nhau. Phép này hợp với bột cà phê, bột gia vị, hạt tiêu, mật ong.

  1. Rót nước lọc nguội vào cốc thuỷ tinh trong, khoảng hai phần ba cốc. Dùng nước lạnh hoặc nước để nhiệt độ phòng, không dùng nước nóng.
  2. Thả nhẹ một thìa nhỏ mẫu lên mặt nước, không khuấy. Quan sát trong khoảng một phút đầu: thứ gì nổi, thứ gì chìm ngay, nước có đổi màu nhanh không.
  3. Để yên mười đến mười lăm phút rồi xem lại. Chú ý lớp cặn dưới đáy, vệt màu loang từ mẫu xuống, độ đục của nước.
  4. Với mật ong, nhỏ một thìa vào cốc nước và quan sát dòng mật chìm xuống: mật đặc thường chìm thành khối, còn mật pha loãng tan và loang sớm hơn.
  5. Làm song song với mẫu thật nếu có. Khác biệt giữa hai cốc nói nhiều hơn mọi mô tả trên mạng.

Kết quả khó đọc nhất là khi chỉ một phần mẫu hành xử lạ. Một ít cặn dưới đáy cốc bột gia vị chưa chắc là độn, vì bột tự nhiên cũng có phần xơ chìm. Nhưng nếu nước đổi màu đậm ngay trong vài giây và để lại vệt màu rực, đó là dấu hiệu màu tan nhanh, đáng ngờ hơn.

Phép thứ ba: giấy thấm và khăn giấy trắng

Giấy thấm cho thấy lượng nước tự do, màu tan trong nước và dầu trong mẫu. Dùng tốt cho mật ong, dầu ăn, bột màu như nghệ, ớt.

  1. Trải một tờ khăn giấy trắng không in hoa văn lên đĩa sứ trắng. Giấy càng trắng, càng dễ nhìn.
  2. Với chất lỏng sánh, nhỏ một giọt vừa từ đầu thìa. Với dầu, nhỏ một giọt nhỏ. Với bột, rắc một ít rồi nhỏ một giọt nước sạch lên giữa.
  3. Quan sát trong vài phút: giọt có giữ hình không, viền nước có lan rộng ra quanh giọt không, màu có loang ra theo nước không.
  4. Với dầu, để giấy khô qua vài giờ rồi xem vệt dầu: dầu thật thường để vệt trong, đều; vệt có viền màu khác hoặc mùi lạ là điều cần ghi lại.
  5. So với giọt mẫu thật cùng loại đặt trên cùng tờ giấy, cách nhau một khoảng để không chạm nhau.

Mật ong nhiều nước, kể cả mật thật thu non, đều tạo viền nước trên giấy. Vì vậy viền nước nói mật có nhiều nước, không nói mật đó pha. Ngược lại, mật pha đã cô đặc kỹ vẫn giữ giọt đẹp.

Phép thứ tư: ngăn mát và ngăn đá, phép thử cần kiên nhẫn

Nhiệt độ thấp làm lộ ra những tính chất mà hàng pha khó bắt chước. Mật ong thật là dung dịch đường quá bão hoà nên dễ kết tinh khi lạnh, nhanh hay chậm tuỳ nguồn hoa: mật nhiều đường glucose như mật hoa cà phê hay mật cải thường kết tinh nhanh, mật nhiều fructose như mật tràm, mật keo thì chậm. Dầu dừa thật đông thành khối trắng khi trời lạnh, dầu phộng ép có thể đục và lắng cặn mỡ. Nước mắm cá và muối đặc có thể kết hạt muối ở đáy khi để lạnh lâu.

Cách làm: cho một lượng nhỏ vào lọ thuỷ tinh sạch có nắp, ghi nhãn ngày giờ bằng giấy dán, để ngăn mát qua một đến vài đêm. Với dầu, có thể để ngăn đá vài giờ. Sau đó lấy ra quan sát ngay: có kết tinh, đông đặc, phân lớp không, phần đông có màu và kết cấu ra sao.

Giới hạn của phép thử này là nó chậm và phụ thuộc rất nhiều yếu tố. Mật thật không kết tinh sau vài đêm chưa chắc là pha, vì có loại mật để cả năm vẫn lỏng. Dầu rẻ cùng nhóm cũng đông được như dầu đắt. Phép này mạnh nhất khi dùng để so: hai mẫu cùng loại để cạnh nhau trong cùng ngăn tủ, mẫu nào hành xử khác hẳn thì đáng hỏi.

Phép thứ năm: hâm cách thuỷ để ngửi mùi thật

Nhiệt ấm vừa làm mùi tự nhiên dậy lên và cũng làm hương liệu thêm vào bốc ra rõ hơn. Phép này dùng cho dầu ăn, bơ, mật ong. Không dùng cho tinh dầu, rượu, hàng nghi độc.

  1. Đun một nồi nước nhỏ tới khi ấm nóng rồi tắt bếp. Không cần nước sôi; nước nóng vừa tay là đủ.
  2. Cho một lượng nhỏ mẫu vào chén sứ hoặc lọ thuỷ tinh chịu nhiệt, đặt vào nồi nước ấm vài phút. Không đun trực tiếp trên bếp, không đun dầu tới bốc khói.
  3. Nhấc chén ra, đặt lên bàn, đưa tay phẩy nhẹ hơi bay lên về phía mũi từ khoảng cách một gang tay. Không cúi sát hít mạnh.
  4. Ghi mùi đầu tiên và mùi sau khoảng năm phút. Hương liệu thường nồng gắt lúc đầu rồi nhạt đi nhanh, mùi tự nhiên thường dịu hơn nhưng giữ lâu hơn.
  5. Lặp lại với mẫu thật cùng loại để có mốc so sánh.

Phép này dựa vào khứu giác, nên phụ thuộc người thử. Người đã quen mùi dầu phộng ép hay bơ động vật sẽ nhận ra khác biệt; người chưa quen thì nên dùng nó để so cạnh nhau, không dùng để kết luận một mình.

Những gì không đưa vào phép thử ở bếp

Năm phép thử trên được chọn vì chúng không gây hại cho người thử. Có những thứ không nên đưa vào bất kỳ phép thử nào ở nhà, dù trên mạng có hướng dẫn. Rượu nghi pha cồn là thứ đầu tiên: không ngửi sát, không nếm, không châm lửa. Không phép thử tại nhà nào phát hiện methanol, và nếm một ngụm để "thử" cũng là uống.

Tinh dầu nguyên chất là thứ thứ hai: không nếm, không nhỏ vào đồ uống, không ngửi sát miệng chai, không đốt. Tinh dầu đậm đặc có thể gây kích ứng mạnh, và trẻ nhỏ, vật nuôi rất nhạy cảm với chúng. Dầu lạ không nhãn, đựng trong can hay chai tái sử dụng, cũng không nên nếm hay đun nóng mạnh để thử.

Cuối cùng là hoá chất: không dùng iốt y tế, thuốc tẩy, nước rửa chén, giấm đậm đặc hay bất kỳ "thuốc thử" nào mua ngoài để nhỏ vào thực phẩm. Kết quả đổi màu từ những thứ này thường bị hiểu sai, và hoá chất dính vào thực phẩm rồi bị nếm nhầm mới là rủi ro thật.

Ghép phép thử với mặt hàng: chọn hai hoặc ba phép là đủ

Không cần làm cả năm phép cho mọi thứ. Bảng dưới đây gợi ý phép nào hợp với mặt hàng nào, và điều cần nhớ khi đọc kết quả.

Mặt hàngPhép thử hợpĐiều cần nhớ
Mật ongQuan sát, nước lạnh, giấy thấm, ngăn mátMật thu non loang trên giấy; kết tinh là bình thường
Cà phê bộtQuan sát, nước lạnh, để lắngRang đậm và rang nhạt nổi chìm khác nhau
Tiêu, bột nghệ, ớt bộtQuan sát, nước lạnh, khăn giấyBột tự nhiên vẫn có phần xơ chìm
Dầu ăn, dầu dừaQuan sát, ngăn mát hoặc ngăn đá, giấy thấm, cách thuỷKhông đun bốc khói; dầu cùng nhóm đông giống nhau
Nước mắmQuan sát, ngăn mát, nếm pha loãngMàu đậm không có nghĩa ngon hay thật
Rượu, tinh dầuChỉ quan sát chai, đọc nhãn, hỏi nguồnKhông nếm, không ngửi sát, không đốt

Ghép như vậy giúp bạn tiết kiệm hàng và thời gian, đồng thời tránh dùng một phép không hợp rồi kết luận sai.

Câu hỏi thường gặp

Có cần dụng cụ gì đặc biệt để thử thực phẩm ở nhà không?

Không. Bát và cốc thuỷ tinh trong, khăn giấy trắng, đĩa sứ trắng, lọ có nắp, nồi nước ấm và tủ lạnh là đủ. Không cần mua bút thử hay hoá chất nào.

Vì sao phải so với mẫu thật thay vì so với mô tả trên mạng?

Hàng thật khác nhau theo loại, mùa và cách chế biến, nên mô tả chung không khớp với mọi hũ mật hay gói cà phê. Mẫu thật cùng loại đặt cạnh bên cho bạn mốc so sánh đúng hơn nhiều.

Thử bằng nước nóng có tốt hơn nước lạnh không?

Thường không. Nước nóng làm mọi thứ tan nhanh và giống nhau hơn, khó nhìn ra khác biệt. Nước lạnh hoặc nhiệt độ phòng tách được thứ nổi, thứ chìm, thứ tan chậm rõ hơn.

Có nên đun dầu cho bốc khói để xem dầu thật hay pha?

Không nên. Dầu bốc khói đã bắt đầu biến chất và dễ bắt lửa. Hâm cách thuỷ ở nhiệt độ ấm vừa là đủ để ngửi mùi; điểm bốc khói là việc của phòng kiểm nghiệm.

Kết quả các phép thử trái ngược nhau thì đọc thế nào?

Khi một phép cho thấy bình thường còn phép khác đáng ngờ, kết quả là mơ hồ. Lúc đó đừng thử thêm mẹo mới mà nên hỏi người bán về nguồn gốc, hoặc gửi mẫu kiểm nghiệm nếu lượng hàng lớn.

Trẻ nhỏ có nên tham gia thử thực phẩm cùng người lớn không?

Trẻ có thể xem các phép quan sát, thả nước, giấy thấm với thực phẩm thông thường. Không cho trẻ cầm tinh dầu, rượu, dầu lạ, và nhớ trẻ dưới 1 tuổi không dùng mật ong kể cả nếm thử.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138