ThuanTuy.comThuần Tuý
Phép thử tại nhà, đọc nhãn và nơi mua đáng tin

Gửi mẫu kiểm nghiệm thực phẩm mua về: khi nào đáng gửi, chọn chỉ tiêu và đọc phiếu

Người mua lẻ cũng gửi được mẫu thực phẩm đi kiểm nghiệm. Khi nào đáng gửi, chọn phòng và chỉ tiêu sao cho trả lời đúng câu hỏi, lấy mẫu và đọc phiếu kết quả.

A man's hands sealing a small plain glass jar of honey with a lid and wrapping it in white paper on a bright kitchen counter by a window, extreme close-up, soft morning daylight

Người mua lẻ hoàn toàn có thể gửi mẫu thực phẩm tới phòng kiểm nghiệm, nhưng kết quả chỉ có ích khi bạn hỏi đúng câu: chọn phòng được công nhận cho chỉ tiêu cần đo, chọn ít chỉ tiêu mà trúng nghi ngờ, lấy mẫu sạch và đủ lượng, rồi đọc phiếu với hiểu biết rằng kết quả chỉ nói về đúng mẫu bạn gửi.

Kiểm nghiệm là bước tiếp theo khi phép thử ở nhà đã cho thấy dấu hiệu đáng ngờ mà không đủ để kết luận, khi lượng hàng lớn, hoặc khi bạn cần căn cứ để phản ánh. Bài này nói ở mức nguyên lý cho người mua; cơ chế của từng phương pháp phân tích chỉ được nhắc tên, không đi sâu.

Kiểm nghiệm trả lời được gì và không trả lời được gì

Phòng kiểm nghiệm đo những chỉ tiêu cụ thể: hàm lượng một chất, có hay không một chất, một đặc tính lý hoá. Mỗi chỉ tiêu trả lời một câu hỏi hẹp. Ví dụ đo độ ẩm của mật ong trả lời câu "mật này nhiều nước hay ít", không trả lời câu "mật này có pha siro không". Câu sau cần chỉ tiêu khác, thường phức tạp hơn.

Vì vậy không có phép kiểm nghiệm nào tên là "kiểm tra thật giả" cho mọi thứ. Bạn phải biết mình nghi điều gì: nghi độn ngũ cốc thì hỏi chỉ tiêu liên quan đến tinh bột hay tạp chất; nghi pha đường lạ vào mật thì hỏi phương pháp phát hiện đường từ nguồn khác; nghi nhuộm màu thì hỏi chất tạo màu không được phép.

Kiểm nghiệm cũng không nói được về những mẻ hàng khác. Kết quả chỉ đúng cho mẫu bạn gửi. Một mẫu đạt không chứng minh mọi lần mua đều đạt; một mẫu không đạt cũng không chứng minh người bán cố ý gian lận, vì lỗi có thể nằm ở khâu bảo quản, vận chuyển hay ở chính nguồn hàng của họ.

Khi nào việc gửi mẫu là đáng

Gửi mẫu tốn thời gian và chi phí, nên không cần làm với mọi lần nghi ngờ nhỏ. Những trường hợp dưới đây thì đáng cân nhắc:

  • Hai, ba phép thử ở nhà cùng cho thấy hàng khác hẳn mẫu thật cùng loại, và người bán không giải thích được.
  • Bạn đã mua hoặc định mua số lượng lớn, ví dụ mật cho cả năm, cà phê cho một quán nhỏ, dầu cho bếp ăn gia đình đông người.
  • Có người trong nhà bị phản ứng sau khi ăn và bác sĩ cần biết thêm về thực phẩm đó; lúc này ưu tiên vẫn là khám bệnh, mẫu là thông tin hỗ trợ.
  • Bạn cần căn cứ để phản ánh với người bán hoặc với cơ quan quản lý mà không muốn chỉ dựa vào cảm nhận.
  • Nhiều người cùng mua một nguồn và cùng nghi ngờ, có thể góp chung một lần gửi.

Ngược lại, nếu chỉ là hàng hơi khác ý thích, lượng mua nhỏ, thì đổi nguồn thường hợp lý hơn gửi kiểm nghiệm.

Chọn phòng kiểm nghiệm theo nguyên lý

Điều đầu tiên cần biết là phòng đó có được công nhận năng lực hay không, và quan trọng hơn, phạm vi công nhận có bao gồm chỉ tiêu bạn cần đo trên loại mẫu bạn gửi hay không. Một phòng được công nhận cho chỉ tiêu vi sinh trong nước uống không có nghĩa là được công nhận cho chỉ tiêu phát hiện đường lạ trong mật ong.

Khi liên hệ, hãy hỏi rõ: phòng có nhận mẫu của cá nhân không, chỉ tiêu bạn cần có nằm trong danh mục được công nhận không, phương pháp thử là gì, cần bao nhiêu mẫu, bảo quản và gửi ra sao, bao lâu có kết quả, phiếu kết quả ghi những gì. Một phòng làm việc chuyên nghiệp sẽ trả lời rõ từng câu.

Có những chỉ tiêu chỉ một số ít phòng làm được vì cần thiết bị đặc thù, như phân tích đồng vị bền cho mật ong hay giải trình tự ADN để xác định loài. Với những chỉ tiêu này, đừng ngại hỏi phòng xem họ có gửi tiếp tới nơi khác không, vì điều đó ảnh hưởng tới thời gian và cách đọc kết quả.

Đặt câu hỏi trước, chọn chỉ tiêu sau

Bảng dưới đây gợi ý cách chuyển một nghi ngờ thành câu hỏi cho phòng kiểm nghiệm. Tên phương pháp chỉ để bạn nhắc khi trao đổi, phòng sẽ tư vấn chi tiết.

Mặt hàng và nghi ngờCâu hỏi nên đặtNhóm chỉ tiêu thường liên quan
Mật ong nghi pha siroCó đường từ nguồn khác ngoài mật hoa khôngPhân tích đồng vị carbon, thành phần đường
Mật ong nghi đun cô đặc hoặc để lâuMật có bị xử lý nhiệt mạnh khôngHMF, hoạt độ enzym, độ ẩm
Cà phê bột nghi độnCó thành phần ngoài cà phê khôngTinh bột, tạp chất, soi kính hiển vi
Nước mắm nghi pha loãngĐạm có đến từ cá không, có bị pha loãng khôngĐạm tổng, đạm amin, đạm amoniac
Dầu ăn nghi pha dầu rẻThành phần có khớp loại dầu ghi trên nhãn khôngThành phần axit béo
Bột nghệ, ớt bột nghi nhuộmCó chất tạo màu không được phép dùng cho thực phẩm khôngChất tạo màu tổng hợp

Chọn một đến ba chỉ tiêu trúng nghi ngờ thường hữu ích hơn chọn cả gói dài, vì phiếu càng dài thì càng khó đọc với người không làm nghề, trong khi câu hỏi chính có khi lại bị bỏ sót.

Lấy mẫu và gửi mẫu cho đúng

Mẫu lấy sai thì kết quả sai, dù phòng làm đúng. Làm theo các bước dưới đây và hỏi thêm phòng nếu họ có yêu cầu riêng:

  1. Hỏi phòng lượng mẫu cần, thường tính theo gam hoặc mililit, và lấy dư một chút. Với hàng đóng gói, tốt nhất gửi nguyên bao bì chưa mở.
  2. Nếu phải chia mẫu, dùng lọ thuỷ tinh hoặc túi sạch, khô, chưa dùng; dụng cụ lấy mẫu rửa sạch, lau khô. Không dùng lọ cũ từng đựng thứ khác.
  3. Ghi lên lọ: tên mẫu, ngày mua, nơi mua, ngày lấy mẫu. Chụp ảnh lọ và bao bì gốc.
  4. Giữ lại một phần mẫu tương đương, niêm kín, để riêng, phòng khi cần gửi lại hoặc gửi nơi khác đối chiếu.
  5. Bảo quản đúng: mật, cà phê, gia vị để nhiệt độ phòng, tránh nắng; nước mắm, dầu để nơi mát; thứ dễ hỏng theo hướng dẫn của phòng.
  6. Điền phiếu yêu cầu thử nghiệm rõ ràng: tên mẫu theo đúng nhãn hoặc lời người bán, chỉ tiêu yêu cầu, thông tin liên hệ. Giữ bản sao phiếu.

Nếu muốn kết quả có giá trị khi phản ánh, có thể mời người bán cùng chứng kiến việc chia mẫu và niêm phong, mỗi bên giữ một phần. Cách này công bằng cho cả hai bên.

Đọc phiếu kết quả kiểm nghiệm

Tên và mô tả mẫu. Kiểm xem phiếu ghi đúng tên mẫu bạn gửi. Phiếu thường có dòng ghi rõ mẫu do khách hàng gửi đến, nghĩa là phòng không chịu trách nhiệm về việc lấy mẫu, chỉ về kết quả trên mẫu nhận được.

Chỉ tiêu và phương pháp. Mỗi dòng là một chỉ tiêu, kèm phương pháp thử. Đối chiếu với yêu cầu ban đầu để chắc phòng đã đo đúng thứ bạn hỏi.

Kết quả và đơn vị. Đọc kỹ đơn vị: phần trăm, miligam trên kilogam, gam trên lít. Cùng một con số với đơn vị khác nhau có ý nghĩa rất khác.

Giới hạn phát hiện. Kết quả "không phát hiện" thường đi kèm giới hạn phát hiện, nghĩa là nếu có thì ở mức thấp hơn ngưỡng đó. Không phát hiện khác với khẳng định không có.

Mức so sánh. Một số phiếu ghi kèm mức theo quy định hiện hành để so; một số thì không. Nếu không có, hỏi phòng hoặc người có chuyên môn cách đọc, đừng tự suy từ thông tin trên mạng.

Dòng giới hạn trách nhiệm. Phiếu thường ghi kết quả chỉ có giá trị trên mẫu thử. Dòng này nhắc rằng kết quả không tự động đúng cho mọi lô hàng của người bán.

Thời gian, chi phí và cách gửi cho đỡ tốn

Mỗi chỉ tiêu thường được tính riêng, và chỉ tiêu càng cần thiết bị đặc thù thì càng tốn hơn, càng lâu có kết quả hơn. Những chỉ tiêu cơ bản như độ ẩm hay đạm tổng thường có kết quả trong vài ngày làm việc; những phân tích chuyên sâu có thể mất lâu hơn nhiều, nhất là khi phòng phải gửi tiếp tới nơi khác. Hỏi trước thời gian và chi phí cho từng chỉ tiêu để quyết định.

Cách đỡ tốn đầu tiên là chọn đúng chỉ tiêu, đã nói ở trên. Cách thứ hai là gom: nhiều người cùng mua một nguồn có thể góp chung một mẫu đại diện và chia chi phí. Cách thứ ba là làm theo thứ tự: gửi chỉ tiêu cơ bản, rẻ và nhanh trước; nếu kết quả đã bất thường rõ thì có thể không cần chỉ tiêu đắt hơn, còn nếu kết quả bình thường mà nghi ngờ vẫn còn thì mới gửi tiếp.

Với lượng hàng nhỏ dùng trong gia đình, chi phí kiểm nghiệm có khi cao hơn chính món hàng. Lúc đó đổi sang nguồn khác minh bạch hơn thường là quyết định hợp lý hơn gửi mẫu.

Dùng kết quả cho đúng mực

Kết quả bình thường là tin tốt: bạn có thêm căn cứ để tiếp tục mua nguồn đó, và có thể chia sẻ phiếu với người bán như một lời ghi nhận. Kết quả bất thường thì nên mang tới người bán trước, kèm phiếu, ảnh mẫu, hoá đơn hay tin nhắn mua hàng, và đề nghị họ giải thích, đổi trả hoặc kiểm tra nguồn hàng của họ.

Nếu người bán không hợp tác và bạn thấy hàng có thể ảnh hưởng tới nhiều người, có thể phản ánh tới cơ quan quản lý an toàn thực phẩm hoặc bảo vệ người tiêu dùng ở địa phương, kèm toàn bộ tài liệu. Cơ quan có thẩm quyền mới có thể lấy mẫu chính thức tại nơi bán.

Điều nên tránh là đăng kết quả lên mạng kèm tên người bán và lời buộc tội. Một phiếu trên một mẫu do bạn tự gửi chưa đủ để kết luận người bán cố ý gian lận, và lời buộc tội công khai có thể gây hệ quả pháp lý cho chính bạn. Nói về dấu hiệu và kết quả, không nói về động cơ của người khác.

Câu hỏi thường gặp

Cá nhân có được gửi mẫu thực phẩm đi kiểm nghiệm không?

Được. Nhiều phòng kiểm nghiệm nhận mẫu của cá nhân. Nên hỏi trước phòng có nhận không, chỉ tiêu cần đo có trong phạm vi được công nhận không, cần bao nhiêu mẫu và bao lâu có kết quả.

Có phép kiểm nghiệm nào trả lời chung câu thật hay giả không?

Không. Mỗi chỉ tiêu trả lời một câu hỏi hẹp. Bạn cần nói rõ mình nghi điều gì, như pha siro, độn ngũ cốc hay nhuộm màu, để phòng tư vấn chỉ tiêu phù hợp.

Kết quả không phát hiện có nghĩa là hoàn toàn không có không?

Không hẳn. Không phát hiện nghĩa là nếu có thì ở mức thấp hơn giới hạn phát hiện của phương pháp. Hãy đọc giới hạn đó ghi kèm trên phiếu.

Một mẫu không đạt có chứng minh người bán gian lận không?

Không. Kết quả chỉ đúng với mẫu đã gửi, và lỗi có thể nằm ở bảo quản, vận chuyển hay nguồn hàng của chính người bán. Nên mang kết quả tới người bán trước để họ giải thích.

Nên chọn bao nhiêu chỉ tiêu cho một lần gửi?

Thường một đến ba chỉ tiêu trúng nghi ngờ là đủ. Chọn quá nhiều làm tốn thêm mà phiếu khó đọc, trong khi câu hỏi chính có khi lại không được trả lời.

Có cần giữ lại một phần mẫu sau khi gửi không?

Nên giữ. Phần mẫu niêm kín, ghi ngày, để riêng ở chỗ mát sẽ dùng được khi cần gửi lại, gửi nơi khác đối chiếu, hoặc khi người bán muốn tự kiểm tra trên cùng một mẫu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138